Geldnood unsplash

Sterke land- en tuinbouw gaat gebukt onder gestegen kosten

12 okt
De jaarlijkse Nazomerontmoeting van Boerenbond is traditiegetrouw een moment waarop heel wat stakeholders uit de sector elkaar ontmoeten. Het is ook het uitgelezen moment om de situatie in de sector te duiden en te wijzen op belangrijke dossiers van het komende werkjaar. We nemen je mee door de raming van de jaarresultaten en kaderen de voorlopige economische situatie van de verschillende sectoren.

De speech die voorzitter Sonja De Becker afgelopen dinsdag gaf, was niet mis te verstaan: “Onze boeren en tuinders maken moeilijke tijden mee. De onzekerheid over beleidsbeslissingen, het gevoel permanent geviseerd te worden samen met de volatiliteit in de markt stelt de draagkracht van onze boeren en tuinders zwaar op de proef. En toch blijven wij geloven in onze sector, in onze boeren en tuinders” klonk het duidelijk. “Net in deze moeilijke momenten en tijden, zijn wij als organisatie er voor onze leden: meer dan ooit zijn we klaar en om hen te ondersteunen en hun belangen te verdedigen. Want het ondernemerschap in de land- en tuinbouwsector is belangrijker dan ooit.”

Evolutie van de omzet

Uitzonderlijk hoge kosten

Dat we moeten blijven inzetten op onze sterke Vlaamse land- en tuinbouw, wordt ook bevestigd door de voorlopige cijfers van 2021. Want laten we beginnen met het goede nieuws: de sector lijkt corona nu definitief achter zich te laten. De aardappelsector klimt langzaam uit het dal en toont betere omzetcijfers. Ook de siertelers schudden de zware crisis van zich af en zetten opnieuw goede resultaten neer, net als de groente-, granen-, peren- én zuivelsector. Maar er is een belangrijke kanttekening en dat is het kostenplaatje. Want hoewel de bruto-omzetcijfers in heel wat sectoren goed zijn, is de realiteit heel wat minder rooskleurig wanneer we de totale directe kosten erbij halen. Dit jaar zijn deze immers uitzonderlijk sterk gestegen, maar liefst met 12% ten opzichte van 2020. De grootste kostenposten zijn veevoeder (+18%), energie (+18%) en gewasbeschermingsmiddelen (+14%).

De figuur toont heel duidelijk Dat de verhouding tussen de bruto-omzet en de directe kosten momenteel een dieptepunt bereikt. Het blijft dus een jammere vaststelling dat de Vlaamse land- en tuinbouwsector er niet in slaagt om de stijgende kosten snel door te rekenen naar de volgende schakels in de keten. Precies om die reden houdt de druk op de marges voortdurend aan. 
 

Hét jaarresultaat van de Vlaamse land- en tuinbouw bestaat echter niet, want de verschillen tussen de deelsectoren zijn zoals elk jaar groot. Aan de hand van de rentabiliteitsbarometer die Boerenbond uitwerkte, kijken we hoe het gesteld is met de actuele situatie van de acht sectoren. 

Akkerbouw

De globale omzet voor akkerbouw stijgt dit jaar met 7,2%. De belangrijkste reden daarvoor is de prijsstijging van de vrije aardappelen en de granen. Voor het eerst in jaren is het aardappelareaal in 2021 teruggelopen als gevolg van de zeer moeilijke afzetsituatie en de zeer moeilijke prijsvorming veroorzaakt door de coronacrisis in 2020. Ondanks de hoge ziektedruk lijkt het erop dat de opbrengsten dit jaar licht hoger kunnen uitvallen dan vorig jaar. Globaal wordt een omzet verwacht die 12,0% hoger zal uitvallen tegenover 2020. Maar ook de granen zijn erg belangrijk voor de omzetprognose in de akkerbouw. Er werd dit jaar meer graan uitgezaaid maar de opbrengst en kwaliteit is vrij laag. Voor korrelmais zullen de opbrengsten naar verwachting in lijn liggen met deze van 2020. De combinatie van een lagere Vlaamse graanoogst met een gunstigere prijsvorming zal een omzetstijging met zo’n 2% voor gevolg hebben ten opzichte van 2020. 

Groenten

Als we naar de voorlopige cijfers van de groenten kijken die verkocht zijn via de veilingen, toont 2021 een gestegen omzet tegenover vorig jaar. Zowel de cijfers van glasgroenten, openluchtgroenten voor de versmarkt als industriegroenten tonen een positieve trend in omzet. Een hele opluchting voor de telers, want de prijzen voor heel wat groenten vielen zeer sterk terug tijdens de coronacrisis als gevolg van de sluiting van de horeca. Spinazie en uien leverden gemiddeld betere opbrengsten op in vergelijking met 2020. Weliswaar waren er grote verschillen al naargelang van de regio. De opbrengst van erwten is vergelijkbaar met vorig jaar. De opbrengst van bonen zal naar schatting zo’n 10% lager uitvallen. Bij de openluchtgroenten valt op dat de productie prei, sla en courgettes sterk terugliep, met een prijsstijging tot gevolg. De prijsstijging in de glasgroenten is vooral duidelijk bij de tomaten en komkommers. 

Fruit

De globale omzet voor fruit daalde met 8,3% tegenover 2020, gedreven door productiedalingen voor appelen en prijsdalingen voor peren. In de eerste acht maanden van 2021 waarin de oogst van 2020 verkocht werd, lag de gecommercialiseerde hoeveelheid peren 18% hoger tegenover 2020. In die periode was er wel een daling van de prijzen van de peren met 24%. In de eerste acht maanden van 2021 daalde de hoeveelheid via de veilingen gecommercialiseerde appelen met 35% tegenover 2020. Daarentegen stegen de prijzen van de appelen met 23%. In de eerste acht maanden van 2021 daalde de gecommercialiseerde hoeveelheid aardbeien met 4% tegenover 2020. De prijzen van de aardbeien lagen in dezelfde periode 4% hoger. Omdat het Europees aanbod van peren zo sterk daalt, is de kans op hogere prijzen reëel. Gecombineerd met de afwezigheid van een overlap van de stocks, zal dit zich hopelijk manifesteren in een betere prijsvorming voor de producent, wat noodzakelijk is voor de verdere leefbaarheid van onze fruitbedrijven.

Sierteelt

De sierteelt was in 2020 een van de zwaarst getroffen sectoren in de coronacrisis. Dit jaar herstelde de situatie, maar tegelijkertijd zijn ook de kosten voor heel wat grondstoffen (substraat, meststoffen, potten, plastic folies, energie …) gestegen. Vooral boomkwekerij zit in het algemeen in de lift. Er is meer afzet naar lokale besturen toe en ook particulieren besteden sinds corona meer aandacht aan groen in eigen huis en tuin. De prijsstijging in de boomkwekerij en sierteelt zorgt voor een algemene omzetstijging van 5,6%. Zo komt de sector opnieuw op het niveau dat hij in 2019 haalde. 

Varkens

De prijsvorming in de varkenshouderij blijft erg moeilijk verlopen en de voorbije weken is de situatie er zeker niet op verbeterd. Sedert het voorjaar is de varkensmarkt zeer volatiel geworden, waarbij een kortstondige marktverbetering al snel gevolgd werd door een periode van prijsdalingen. Verklaring voor de moeilijke marktomstandigheden ligt in het feit dat China de rem gezet heeft op de invoer van varkensvlees. Daardoor moet varkensvlees dat die richting uitging zich nu een weg zoeken op de Europese markt, die daardoor ontwricht raakte. Door het toeslaan van Afrikaanse varkenspest in september 2020 in Duitsland, kan er vanuit Duitsland geen varkensvlees meer geëxporteerd worden naar China en naar enkele andere Aziatische landen. Aangezien Belgisch varkensvlees voornamelijk geëxporteerd wordt naar Duitsland, zijn we voor de prijsvorming sterk afhankelijk van die markt, die oververzadigd is. Feit is dat lidstaten die wel varkensvlees naar China mogen exporteren, aanzienlijk betere varkensprijzen konden realiseren. De gedaalde varkensprijzen in combinatie met sterk gestegen veevoederkosten maken de varkenssector zwaar verlieslatend. Boerenbond verwacht dat de omzet in de varkenshouderij zo’n 13% lager zal uitvallen tegenover 2021.

Melk

Melk kende in de eerste 8 maanden van 2021 een prijsstijging met 10% tegenover dezelfde periode van 2020. De verschillen inzake uitbetaalde melkprijzen tussen de melkerijen zijn echter groot, afhankelijk van hun productgamma en afzetkanalen. De coronamaatregelen waren genadeloos voor de afzet richting horeca en foodservice. Vanaf de zomer en sneller dan verwacht vond een herstel plaats waardoor begin 2021 het pre-coronaprijspeil terug bereikt werd. Een sterke vraag vanuit China, alsook vanuit aardolie-exporterende landen en de toenemende vraag in de Europese Unie ondersteunde de prijzen. Ondanks de behoorlijke stijging van de melkprijzen wordt de rentabiliteit getemperd door de stijgende krachtvoederkosten.
Boerenbond raamt de stijging van de omzet in de Vlaamse melkveehouderij in 2021 op 11%.

Runderen

De globale productie van rund- en kalfsvlees daalde in de eerste zeven maanden van 2021 met 3% in vergelijking met dezelfde periode van 2020. De prijzen stegen in de eerste acht maanden van 2021 met 5% tegenover dezelfde periode vorig jaar. De prijsstijgingen voor dikbildieren kunnen hoofdzakelijk toegeschreven worden aan het gewijzigd consumptiepatroon door corona. Dit vlees is vooral voor de lokale Belgische markt bestemd. Meer thuisverbruik van rundvlees van dikbildieren via slagers en retail heeft geleid tot een stijgende vraag naar vlees van dikbildieren. Anderzijds stegen de prijzen van de reforme koeien door de versoepeling van de coronaregels begin mei 2021. De heropening van horeca en foodservice waar in belangrijke mate gehakt, worsten en hamburgers geconsumeerd worden verklaart de prijsverbetering voor reforme koeien. Boerenbond raamt de omzetstijging in de rundvleessector op 2,3%.

Pluimvee

In 2020 hadden de coronamaatregelen met sluiting van horeca en foodservice een prijsdrukkend effect op de braadkippen. De versoepeling van de coronamaatregelen zorgde samen met een daling van de productie in de EU, voor een prijsverbetering. Desondanks staat de rentabiliteit onder druk als gevolg van de sterk gestegen veevoederkosten. Boerenbond raamt de omzetstijging in de sector op 9% tegenover 2020. De eierproductie bleef op hetzelfde niveau als vorig jaar. Door vogelgriep moesten in 2019 heel wat bedrijven hun kippen opruimen en de productie kon zich pas vorig jaar stilaan herstellen. We verwachten wegens lagere prijzen dit jaar een omzetdaling van 7,7% tegenover 2020.

Onschatbare waarde

Voorgaande analyses tonen aan dat er niet één verhaal te vertellen is. De verschillen tussen de verschillende sectoren en tussen bedrijven afzonderlijk zijn erg groot. Wat ze allemaal wel gemeen hebben is dat volatiele markten, stijgende kosten en onvoorspelbare weersomstandigheden zorgen voor een sterk schommelende rentabiliteit. En die onzekerheden nemen jaar na jaar toe, zeker nu de stabiliserende rol van het Europese landbouwbeleid is weggevallen. De opbouw van nieuwe tools die de sector kunnen ondersteunen verloopt nog te traag. De verantwoordelijkheid voor het opvangen van risico’s komt meer dan ooit bij de individuele boer te liggen, die zelf moet zien de gepaste strategie te vinden die bij zijn bedrijf past. Dat de mentale druk steeds groter wordt, is dus niet verbazend. Boerenbond blijft zijn leden meer dan ooit ondersteunen en hun belangen verdedigen, want de sector is van onschatbare waarde.