dfdfd

Ons groot Landbouwdebat: het moet in de toekomst anders én beter!

Analyse journalist Rik van Cauwelaert op Vilt

Boeren hebben zich dit jaar laten horen tot in Brussel, maar werd er ook naar hen geluisterd? Dat moest duidelijk worden op het Groot Landbouwdebat van Boerenbond.

Zeven kopstukken werden uitgenodigd om hun landbouwvisie uit de doeken te doen onder de schijnwerpers van het Vaudevilletheater. Welke ideeën waren raak, en welke waren zo hol als het podium? Analist Rik Van Cauwelaert nam voor VILT de rol op van Statler én Waldorf. In een gesprek met VILT-directeur Griet Lemaire schept hij klaarheid tussen Boer en Beleid.

Alle politieke partijen zijn er zich van bewust dat de land- en tuinbouw een strategische sector is die gekoesterd moet worden. “De lichtjes zijn beginnen branden”, vatte Gwendolyn Rutten (Open Vld) ook het sentiment samen tijdens Het Groot Landbouwdebat, een organisatie van Boerenbond en PlattelandsTv. De partijen toonden zich eensgezind in de wil om in de keten op zoek te gaan naar een betere marge voor de boer. Maar garanderen dat er na de verkiezingen snel een stabieler vergunningenkader mét perspectief komt, kon niemand.

"Zonder landbouwers waren er nooit supermarkten geweest."

Bruno Tobback (Vooruit)

"De boerderij van Averbode moest plots sluiten, en dat klopte niet."

Gwendolyn Rutten (Open VLD)

Zeven politieke partijen stuurden hun politieke zwaargewichten naar Het Groot Landbouwdebat in Brussel. Dat waren Quinten Van Heuverzwyn (PVDA), Jeremie Vaneeckhout (Groen), Bruno Tobback (Vooruit), Sammy Mahdi (cd&v), Gwendolyn Rutten (Open Vld), Theo Francken (N-VA) en Stefaan Sinbotin (Vlaams Belang). Op wat – aanvaardbaar en te verwachten – gekibbel over het verleden na verliep het debat in een respectvolle sfeer.

Klimaat en sfeer

De afgelopen jaren liepen de gemoederen hoog op in de landbouwsector, maar ook in de politiek. Landbouw en natuur werden tegen elkaar uitgespeeld, waarbij soms de indruk werd gewekt dat landbouw radicaal onderworpen moest worden aan de belangen van de natuur. “In Lubbeek hebben we prachtige natuurgebieden en de meest fantastische landbouwbedrijven. Maar iedereen is nu precies vijand van elkaar geworden; ik heb dat in twaalf jaar nooit meegemaakt. Nu ineens staan we precies met getrokken messen tegenover elkaar”, betreurde Theo Francken (N-VA). “Door wie zou dat nu komen?”, vroeg Gwendolyn Rutten zich luidop af, verwijzend naar Franckens partijgenoot Zuhal Demir, die ongetwijfeld niet misstaan had in het debat. Ook Jeremy Vaneeckhout (Groen) betreurde het soms bitsige klimaat. “Qua sfeer zijn we twintig jaar teruggezet in de tijd en dat is dramatisch.”

gbbg

"Ik blijf geloven in technische innovatie in de varkenshouderij."

Theo Francken (N-VA)

"Landbouw is economische sector die alle kansen verdient."

Stefaan Sintobin (Vlaams Belang)

Onzekerheid

Veel heeft uiteraard te maken met de stikstofcrisis. Boeren ontbreken een regelgevend kader dat perspectief en ontwikkelingsmogelijkheden biedt op lange termijn. Er is een stikstofdecreet, maar geen enkele partij beschouwt het werk daarmee als af. “Dit decreet zal niet standhouden. Tegen 2025-2026 zal de hele sector opnieuw in de chaos zitten. De crisis voor de landbouwsector zal niet opgelost zijn en die voor de natuur ook niet”, voorspelde Vaneeckhout. Quinten Van Heuverzwyn (PVDA) stelde het nog scherper. “Is er iemand die gelooft en met 100% zekerheid kan zeggen dat onze landbouwers binnen vijf jaar opnieuw een vergunning zullen krijgen met dit stikstofdecreet? Durven jullie dat vandaag beloven?” Waarna het toch even stil bleef.

Naar emissiemodel

Sammy Mahdi kaderde dat dit stikstofdecreet een oplossing was op korte termijn en dat er op langere termijn andere modellen moeten komen. Cd&v wil bij monde van Sammy Mahdi weg uit de tegenstrijd natuur-landbouw. Het wil het omgevingsbeleid opnieuw samen met landbouw bij één minister. De stelling van Vooruit en Groen dat er op het vlak van natuur de afgelopen 30 jaar niets gebeurd is, is volgens hem onjuist. “Van de jaren 90 tot nu is de stikstofuitstoot in de landbouw gereduceerd met 50%.” 

Cd&v wil stikstof in landbouw op dezelfde manier beoordelen als die uit de industrie. Het ziet de overgang van een depositie- naar een emissiemodel als logisch. Bruno Tobback was sceptisch en noemde een emissiemodel in functie van het verlenen van vergunningen een valse belofte. “Ik wil vergunningen verlenen. Maar we moeten vergunningen geven waarvan we zeker zijn dat we ze in de rechtbank en ten opzichte van de Europese Commissie kunnen verdedigen en dat de doelstellingen behaald worden.” Open Vld zit op dezelfde lijn als cd&v als het gaat om het vervangen van een depositiemodel door een emissiemodel, maar Rutten gaf wel toe dat er momenteel nog geen emissiemodel is dat de juridische toets zou doorstaan. 

"We moeten boeren helpen een duurzame toekomst te maken."

Quentin Vanheuverzwyn (PVDA)

"Er is niet gezocht naar een toekomstperspectief de voorbije jaren."

Jeremie Vaneeckhout (Groen)

Vele Van Hool’s

Stefaan Sinbotin (Vlaams Belang) wees op het economische belang van de agrovoedingssector als geheel. “De sector is goed voor 125.000 tot 150.000 werknemers. Dat zijn er veel meer dan bijvoorbeeld Van Hool, en daar moet men zich bewust van zijn.” Vlaams Belang gelooft voor het reduceren van stikstofemissies sterk in innovatie. Sinbotin hekelde dat het wetenschappelijk comité dat nieuwe technieken moet goedkeuren drie jaar heeft stilgelegen. Volgens Sinbotin gaat het leveren van erkenningen nog altijd bijzonder traag.

"In het Turnhouts Vennengebied mag je alle landbouw weghalen, dan nog haal je de doelen niet."

Sammy Mahdi (CD&V)

ydrrgfds
Partner in Nederland

Het debat vond plaats op de dag nadat bekend werd dat Nederland bijna zeker een regering krijgt waarvan ook de BoerBurgerBeweging deel zal uitmaken. Gwendolyn Rutten hield zich op de vlakte over deze regering, maar zag wel mogelijkheden tot samenwerking. “Het feit dat we een partner in de Nederlandse regering vinden om naar Europa te gaan en daar te pleiten, dat in kleine dense gebieden zoals Vlaanderen en Nederland er meer moet flexibiliteit moet komen in de regels, vind ik een goede zaak.” Theo Francken zag in het Nederlandse regeerakkoord een schouderklopje voor het Vlaamse stikstofakkoord. “In Nederland hebben ze nog geen stikstofakkoord maar beloven dat ze er een gaan maken, onder andere gebaseerd op ons akkoord. Dus zo’n slecht akkoord zal het dan toch niet zijn.” Francken denkt ook dat er een realistische kans is dat het Vlaamse stikstofakkoord de toets van het Grondwettelijk Hof kan doorstaan, maar werd daarin door niemand bijtreden.

Geen Primark van Europa

Bruno Tobback stelde vast dat sedert 1980 driekwart van de landbouwbedrijven verdwenen is, terwijl de productie op een hoog niveau blijft. Positief was hij daar niet over, en hij citeerde daarbij professor landbouweconomie Joost Dessein die begin dit jaar Vlaanderen op het vlak van vleesproductie ‘de Primark van Europa’ had genoemd. Volgens Tobback betekent dat “een grote boîte met bijzonder weinig personeel en zeer goedkope productie.” Als gevolg daarvan zag hij steeds minder boeren, steeds grotere bedrijven en in een aantal gevallen overproductie met negatieve effecten voor de omgeving. Gwendolyn Rutten was over de vergelijking met Primark niet te spreken. “Ik zeg neen. Vlaamse landbouwproducten zijn topproducten, kwalitatief, erkend in de hele wereld en innovatief.”
 

zert
Ideeën en ideetjes

Een debat is het ideale forum om ideeën te lanceren. Zo noteerden we dat PVDA de grote multinationals, zoals de Cargills van deze wereld, meer wil belasten om met die middelen boeren te helpen om een duurzame omslag te maken. Theo Francken wil subsidies voor producentenverenigingen die samenwerken om in prijsonderhandelingen betere prijzen te verkrijgen. Ook wil hij een grondenbank, waarbij gronden in het bezit van openbare besturen prioritair aan boeren kunnen worden verkocht. Bruno Tobback ziet extra fondsen in de tweede Europese pijler voor landen die kampen met natuurlijke problemen zoals bergboeren. “Laat ons dat in verstedelijkt gebied proberen om met die middelen landbouwgrond te compenseren wanneer we landbouwgrond herbestemmen om leefbare landbouwbedrijven en leefbare natuur te maken.” Jeremie Vaneeckhout wil kijken naar Frankrijk waar landbouwers vaker meerjarige contracten aangeboden krijgen voor hun producten. Sammy Mahdi pleitte voor een verbod op buitensporige promostunts in de grootwarenhuizen en wil overheidsinstanties de middelen geven om meer openheid over de margeverdeling in de keten af te dwingen. “Het deel van de winkelprijs dat naar de boer gaat daalt; die marge moet ergens anders zijn.” Hij wil tot slot meer middelen voor het openbaar vervoer op het platteland en een radicale hervorming van het Gemeentefonds, van waaruit vandaag grote steden veel meer middelen krijgen dan plattelandsgemeenten.
 

Praten met Europa

Over de partijgrenzen heen was er consensus dat Vlaanderen opnieuw met Europa in gesprek zal moeten gaan over de specifieke situatie van ons versnipperd en verstedelijkt Vlaanderen waarin alle functies intens met elkaar verstrengeld zijn. Het zal moeten gaan over afbakeningen, budget en doelstellingen. Een moeilijk debat, zo beseffen de partijen, maar ook Europa zal er mogelijk na de verkiezingen anders uitzien. Als de Vlaamse partijen erin slagen om onderling gemeenschappelijke standpunten te ontwikkelen en partners te vinden, is het echter niet onmogelijk. De welwillendheid richting de landbouw werd in het debat uitgesproken, hoe ze dit op Vlaams niveau zullen waarmaken, zal moeten blijken. Het maakt dit een debat om te onthouden, ook voor later.

Bron: Boerenbond.

ghgh

De analyse van Johny Vansevenant

Moderator Johny Vansevenant is al jarenlang wetstraatjournalist voor de VRT, en rapporteerde voor de radio over landbouw en specifiek ook over het stikstofdossier. Na afloop van het debat vroegen we zijn eigenzinnige blik op het debat. “Theo Francken zat duidelijk in een moeilijke positie. N-VA weet dat ze het bij de boeren verkorven hebben en hij moest dat proberen recht te trekken. Hij nam daarbij zelfs lichtjes afstand van zijn partijgenote Zuhal Demir, maar tegelijkertijd verdedigde hij haar ook.” Dezelfde spreidstand zag hij ook bij Open Vld. “Gwendolyn Rutten wilde het duidelijk goedmaken bij de boeren. Ze nam tijdens de jongste onderhandelingen van het stikstofdecreet immers standpunten in die toch opvallend anders waren dan die die haar partijgenoot en voorganger Bart Somers in de Vlaamse regering had verdedigd. Cd&v had er met haar plots een bondgenoot bij.” Die cd&v wist tijdens het debat volgens Vansevenant de boeren goed te charmeren met landbouwgezinde oneliners: “Sammy Mahdi weet goed hoe hij moet scoren.” Bruno Tobback was gedurende het hele debat vrij kritisch voor de landbouw. “Hij weet dat hij in boerenmiddens weinig kiezers heeft en zal wellicht niet snel openingen maken voor versoepelingen. Al weet ik niet of Vooruit zich fel zou verzetten. Het is hun corebusiness niet; zij zijn eerder met koopkracht bezig.” Jeremie Vaneeckhout (Groen) was dan weer erg op dreef. “Hij deed duidelijk zijn best om sympathiek over te komen en mikt wellicht op de groep van meer alternatieve boeren. Quinten Vanheuverzwyn (PVDA) schoof verschillende malen het vrijemarktsysteem als boosdoener naar voren, wat op het vlak van stikstof toch niet de kern van het probleem is.” Tot slot liet Vansevenant verstaan dat hij op zijn honger bleef zitten wat het antwoord van Stefaan Sintobin (Vlaams Belang) betreft op een vraag over oplossingen voor het stikstofdecreet. “Ik had concrete voorstellen verwacht over wat hij aan het huidige stikstofakkoord zou wijzigen om zich zo te onderscheiden van N-VA, maar dat alternatief kwam er niet echt uit. Hij wil herbeginnen met een wit blad en luisteren naar de wetenschappers en de boeren.”

Foto onder: Boerenbond-voorzitter Lode Ceyssens na het debat in gesprek met moderator Johny Vansevenant.

Johny
Kijktip: Het groot Landbouwdebat vanaf zondagavond op Plattelandstv

Een uitgebreider verslag van dit debat vind je volgende week in Boer&Tuinder. Vanaf zondag 19 mei (18 en 20 uur) is het debat ook terug te kijken via PlattelandstTv. Ook volgende week wordt het debat meerdere keren herhaald.