Cartoon_groene energie

Nieuw jaar met nieuwe blik op groene energie

Met een jaar erbij lijken de buitenissig hoge energieprijzen van 2022 weer wat verder te verglijden in het collectieve geheugen. Maar ook in het nieuwe normaal liggen de energieprijzen nog altijd een niveau hoger dan voorheen. Die nieuwe realiteit maakt dat er ook met een andere blik naar de productie van groene energie kan en moet gekeken worden. En daarbij mag gerust een taboe of twee sneuvelen.

Ondernemen is vooruitzien, en dat de Vlaamse land- en tuinbouwers ondernemers zijn mag blijken uit de grote opkomst tijdens demodagen rond groene energie die Boerenbond op tal van locaties in Vlaanderen organiseerde (en nog zal organiseren). Zo kwamen op de demodag in Assenede maar liefst 130 geïnteresseerden langs. Vaststaat dat land- en tuinbouwers meer dan ooit bezig zijn met hun energievraagstuk. Laurens Vandelannoote is een druk bevraagde consulent Energie en Klimaat bij Boerenbond. Hij kan je  als geen ander wegwijs maken in het groene bos.

Je vaart beter met een digitale meter

Heb je een terugdraaiende of een digitale teller op je bedrijf? Met het verplicht verdwijnen van de terugdraaiende teller is de vastberadenheid van heel wat particuliere en zakelijke consumenten om zich zo lang mogelijk aan de analoge teller vast te klampen begrijpelijk. Maar deze liefde maakt blind. Ten eerste worden analoge tellers steeds hoger belast (netkosten, taksen), zodat het financiële voordeel ten opzichte van een digitale teller steeds kleiner of zelfs een nadeel wordt. 2024 zet die trend verder. Dat die afweging amper gebeurt, heeft te maken met het tweede probleem. Een terugdraaiende teller is bij velen met eigen energieproductie een mysterieuze ‘black box.’ Hoeveel elektriciteit haal je wanneer van het net? Hoeveel elektriciteit van de eigen productie gebruik je zelf en hoeveel zet je terug op het net? Het zijn vragen waar veel eigenaars van een terugdraaiende teller in combinatie met bijvoorbeeld zonnepanelen geen antwoord op hebben. Dat is helemaal anders bij een digitale teller. “Het zal ongetwijfeld tegen het buikgevoel van een aantal mensen ingaan, maar iedere boer heeft baat bij een digitale meter”, is de vaste overtuiging van Laurens Vandelannoote. Een digitale meter aanvragen is gratis, en via Fluvius kan je heel makkelijk de kwartierwaarden opvragen. Op die manier krijg je een veel gedetailleerder zicht op je eigen energieprofiel, ook binnen één dag. Onontbeerlijke kennis voor wie onderbouwd beslissingen wil nemen.

Gunstige terugverdientijden

Een logische reflex bij het maken van investeringen is berekenen wanneer deze zich terugverdienen. Voor een aantal technieken maakt dit de opportuniteit onmiddellijk duidelijk. Zo loont het bijna altijd om lampen die meer dan twee uur per dag branden te vervangen door ledvarianten. Voor melkveehouders zijn voorkoelers, en warmterecuperatie op het koelen van de melk investeringen die je quasi-blind kan doen. Ook een frequentiesturing (op de vacuümpomp) is zelfs in pessimistische scenario’s bijna altijd binnen de vijf jaar terugverdiend. “Deze investeringen waren vroeger al rendabel, en ze zijn er anno 2024 alleen maar zinvoller op geworden. Als je energie kan besparen via deze technieken, moet je dit gewoon doen”, meent Laurens. Deze investeringen moeten ook altijd voorrang krijgen op het zelf produceren van groene energie.

Meer dan alleen terugverdientijd

Hoewel de terugverdientijd een logisch instrument is om een potentiële investering mee te beoordelen, zijn er ook andere manieren. Zo investeren heel veel boeren in tractoren, zonder te berekenen wanneer deze zichzelf terugverdienen. Anderzijds kunnen investeringen op zich wel rendabel zijn, maar weinig impact hebben op het totale energievraagstuk. Een alternatieve benadering is om te werken met de levenscycluskost van een investering. Als je de investeringskost en onderhoudskost verspreidt over de totale verwachte levensduur, zit je dan aan een energiekost die hoger of lager is dan de totale prijs die je voor je elektriciteit aan het net betaalt?

Voordeel van te werken met een levenscycluskost is dat deze wat losstaat van plotse pieken of dalen in de elektriciteitsprijs. Dit perspectief maakt ook dat je een andere blik krijgt op grote investeringen. Investeringen in zonnepanelen, een pocketvergister, windmolen of batterijsysteem lopen bijna altijd in de tienduizenden euro’s, en kennen soms een lange terugverdientijd. Dat maakt investeringen op het eerste gezicht een harde dobber, maar als het ervoor zorgt dat je elektriciteitskost voor een lange periode gekend en onder de te verwachten marktprijs ligt, maakt dit het wellicht vlugger aanvaardbaar dan als je louter naar de terugverdientijd zou kijken.

“Zeker voor bedrijven uit sectoren die de middelen hebben om te investeren, maar dit bijvoorbeeld niet kunnen door de huidige vergunningenimpasse, is het geen slecht idee om te investeren in energieproductie. Je investeert in iets wat op termijn helemaal van jou wordt en je klikt je energiekost als het ware vast, zodat je in een slecht jaar niet kopje onder gaat bij een eventuele nieuwe prijspiek”, legt Laurens deze manier van denken uit. Ook de zekerheid dat je onafhankelijker wordt van een net dat kan uitvallen of niet altijd een even goede spanning geeft voor de aanwezige elektronica, geeft rust. Last but not least helpt eigen energieproductie om je klimaatimpact te reduceren, wat in de toekomst alleen maar belangrijker zal worden.

Dat is evenwel geen vrijbrief om blind geld uit te geven. Alleen de zon schijnt voor niets, maar de investeringskosten voor zonnepanelen tellen wel degelijk mee in de kostprijs van zonne-energie. Ook bij het gebruik van batterijen maak je telkens verdoken (boekhoudkundige) kosten die je dichter brengen bij het maken van een nieuwe investering. Al blijft er op het einde meestal wel een restwaarde. Het is zaak om voor je eigen bedrijf alles goed in kaart te brengen en voor jezelf te beslissen met welke energieprijs je kan leven.

Iedere boer heeft baat bij een digitale meter.

Zonnepanelen logische nummer één

Hoewel het kiezen van de juiste energiemix voor jouw bedrijf kan bestaan uit een combinatie van technieken zoals zonnepanelen, windmolen, batterij en pocketvergister is er geen twijfel mogelijk over welke techniek altijd eerst moet overwogen worden als het gaat om (bijkomende) groenestroomproductie: zonnepanelen. “Je mag gerust zo veel opwekken als dat je nodig hebt op jaarbasis, zelfs zonder batterij. Gemiddeld komen we vandaag uit op een totale kostprijs (levenscycluskost) van 50 euro per MWh voor een periode van 25 jaar, terwijl je voor elektriciteit van het net in 2023 eerder aan 200 euro per MWh zat. In 2024 stijgt dit volgens de nieuwe tarieven zelfs naar 210 euro. Dat maakt op dit moment zelfs het terugleveren aan het net nog rendabel. Van zodra je 30% van de zonnestroom zelf kunt gebruiken, heb je een interessante business case”, schat Laurens in. Zonnepanelen blijven het komende halfjaar zonder enige discussie met voorsprong de goedkoopste manier om groene elektriciteit te maken. Een oost-westoriëntatie geniet daarbij de voorkeur om de productie te spreiden over de dag, maar is geen must.

Dynamisch voor wie het kan gebruiken

Een kanttekening die daarbij gemaakt moet worden, is dat je best voorziet dat de zonnepanelen ook uitgeschakeld kunnen worden. Zeker wie kiest voor een dynamisch contract (ieder uur een andere elektriciteitsprijs) vermijdt op die manier te moeten betalen bij negatieve energieprijzen door een overaanbod aan zon en wind. Een dynamisch contract kan vooral nuttig zijn als je op een of andere manier kan inspelen op de pieken en dalen van de markt. Als je je energieproductie of -consumptie op geen enkele wijze kan aanpassen, is een dynamisch contract minder interessant. Een melkveehouder die zonder robots melkt, verbruikt telkens wanneer de dynamische energieprijs meestal het hoogst is. Een fruitteler met frigo’s kan daarentegen wel de frigo’s tijdelijk een graadje koeler of minder koel zetten.

Levende pocketvergister

Ongetwijfeld overwegen een heel aantal (melk)veehouders een pocketvergister. In een Vlaanderen waarin deze wel vlot vergund worden (wat nu niet zo is), kunnen deze een goede tweede keuze zijn. Zeker omdat ze ook een oplossing zouden kunnen bieden om de methaanuitstoot te verminderen. Als melkveehouder is verse mest een absolute basisvoorwaarde. Ook moet je de bioreactor als een levend iets willen behandelen: je moet er elke dag tijd aan besteden en als er iets mis dreigt te lopen, moet je snel ingrijpen. Een bioreactor laat zich immers niet zomaar met een druk op de resetknop herstellen.

Windenergie is een duurdere optie, die weliswaar ook nog steeds rendabel kan zijn. Voordeel is dat je ook productie hebt in de winter en ’s nachts, net wanneer de zon nauwelijks of niet rendeert. Maar omdat de opbrengst zeer sterk reageert op de lokale windsterkte, is dit vooral een optie voor bedrijven die gelegen zijn linksboven de E17. Eens daaronder is de wind al gauw te zwak. Grotere windmolens dan die met een ashoogte van 15 meter zouden de techniek ook elders interessanter kunnen maken, maar worden eveneens moeilijk vergund. Verder kunnen ook systemen van energiedelen zoals Halnet helpen om een deeltje van de energiepuzzel te leggen. En ja, ook batterijen, laadpalen of micro-wkk’s kunnen, indien verstandig ingezet, heel interessant zijn. Wie graag bezig is met energie, gaat een boeiend 2024 tegemoet. Ook Boerenbond zal dit thema dit jaar niet loslaten. Blijf onze kanalen in de gaten houden.

Digitaal energieloket

Het energieloket is een virtuele zitdag waar dat je terechtkan met je energievragen. We focussen op de rentabiliteit van technieken die energie kunnen besparen, produceren of opslaan op je bedrijf. Bij besparen kan het bijvoorbeeld gaan over de mogelijkheden van warmterecuperatie, ledverlichting of frequentiesturing. Of misschien denk je aan energieproductie met zonnepanelen, windmolen, pocketvergister, warmtepomp of een zonneboiler. Of overweeg je een batterij op je bedrijf?

Je kan bij ons terecht voor een inschatting van de rentabiliteit van elke techniek. We geven je een concreet stappenplan mee zodat je snel aan de slag kan.

Het loket werkt uitsluitend op afspraak. De kostprijs van het energieloket is 62 euro per halfuur (excl. btw). Het eerste halfuur is gratis voor Boerenbondleden. De virtuele bijeenkomsten vinden plaats via Microsoft Teams. Alle info vind je ook op www.boerenbond.be/diensten/energieloket.