Sam Magnus baat samen met zijn ouders en zus een witloof-akkerbouwbedrijf uit in Merchtem. Op het bedrijf boeren ze al een zestal jaren ploegloos. De resultaten zijn veelbelovend. Zo oogstten ze in het droge 2020 op een perceel dat ze zonder ploegen bewerkten, een pak meer aardappelen dan op een perceel dat al jarenlang verwaarloosd was. En dat zonder beregening!

De familie Magnus teelt het jaar rond witloof, meer bepaald miniwitloof. Daarnaast verbouwen ze zoete en gewone aardappelen, tarwe, gerst en mais. Sam: "De granen zijn er vooral voor de vruchtafwisseling en omdat ze een goede voorvrucht vormen voor de opbrengstgewassen. Tarwe zorgt voor een goed doorwortelde bodem. Bovendien kan je na tarwe beter het land op om eventuele storende lagen te breken. Ook kan je nadien een mooie groenbedekker telen."

Bodemleven stimuleren

De bodem gezond maken en houden, dat is de essentie van de bedrijfsvoering van de familie Magnus. "Voor we begonnen met ploegloos boeren, voerden we grote hoeveelheden organisch materiaal, vooral compost en stalmest, aan", zegt Sam. "Maar al snel werd duidelijk dat dit niet volstond. Je moet eerst de bodem in goede conditie krijgen, dan volgt de organische stof zelf wel. Dat krijg je vooral door het bodemleven te stimuleren zodat er een evenwicht ontstaat tussen de verschillende schakels in de bodem: planten, schimmels, bacteriën, insecten en andere ongewervelde dieren."

Gezonde bodem

Door het jaar rond een grondbedekking te houden van groene planten en oogstresten zorgen de organismen in de bodem voor een gezonde omgeving. Planten scheiden bij hun groei allerlei stoffen af in de bodem waardoor al die bodemorganismen voedsel krijgen. De planten doen dan weer hun voordeel uit de afbraak (de mineralisatie) van de organische stof door de bodemorganismen. En de plantenresten aan de oppervlakte worden dan weer door allerlei wormen en andere diertjes in de grond getrokken waar ze voor gezonde humus zorgen.

Niet nodeloos belasten

Sam: "Belangrijk is dat je de bodem niet nodeloos belast en dat de bodemstructuur behouden blijft. Dat betekent dat we er bij de teeltwerkzaamheden op letten dat we de bodem niet verdichten. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan als je met zware machines het veld op moet. Daarom breken we onmiddellijk nadien de grond met de diepwoeler in plaats van te ploegen."

De cyclus begint in de zomer na de oogst van de granen. In augustus gaat Sam met een diepe breker door de grond. Hij kiest bewust voor een niet-invasieve aanpak. Sam: "Op de breker staan maar vier tot zes tanden op een werkbreedte van drie meter. Ook staan er geen grote schoffels op de breker maar enkel smalle voetjes. Zo kunnen we eventuele storende lagen openen zodat plantenwortels diep kunnen doordringen en de aanwezige voedingsstoffen in de bodem maximaal naar boven kunnen halen."

Diep doorwortelde bodem

"De pendelaars - de wormen die ’s nachts uit de ondergrond naar boven komen om organische stof aan de oppervlakte te zoeken - zorgen er verder voor dat er bijkomende gangen ontstaan van boven naar beneden. Die gangen zijn belangrijk voor het afvoeren van overtollig water en om wortels de kans te geven om diep in de grond te dringen. Daardoor is water minder een probleem in een diep doorwortelde bodem."

Laat de bodem het werk doen

Die groep nuttige bodemorganismen zijn de eerste slachtoffers van ploegen omdat dit het hele bodemprofiel verstoort en de organische stof verspreid zit in de bouwvoor. De ploegzool die je krijgt na jaren ploegen op dezelfde diepte vormt dan in de ondergrond een ondoordringbare laag. De wormen laten het in zo’n situatie massaal afweten. In droge periodes kan het diep wortelen van gewassen het verschil maken. Je kan immers veel water, brandstof en gewasbeschermingsmiddelen sparen door de bodem het werk te laten doen.