Menu

Hoe schommelingen beperken?

Terug naar Onderwerp

Net als het blijvend gebrek aan transparantie doorheen de agrovoedingsketen en de moeilijke positie van de land- en tuinbouwer in die keten, blijven de prijsschommelingen de ondernemers in de land- en tuinbouw hoofdbrekens kosten. De landbouwsector veerkrachtiger, wendbaarder en meer crisisbestendig maken in een onzekere en volatiele context vormt dan ook een bijzondere uitdaging. Boerenbond pleit daarom voor een uitgebreide waaier aan instrumenten, zowel binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), als op andere beleidsdomeinen en in eigen keteninitiatieven. Zowel individuele actoren als samenwerkingsverbanden moeten daarmee hun slagkracht kunnen versterken en hun crisisbestendigheid kunnen verbeteren op de manier die hen het best past. Binnen deze toolbox zien we onder andere de volgende elementen: (inkomens-)verzekeringssystemen, contractualisering, termijnmarkten, fiscaliteit, een vrijwillige tijdelijke productiebeperking met compensatie, diversificatie, ketenovereenkomsten en het ondersteunen van promotie en afzet in binnen- en buitenland.

Een toolbox vol mogelijkheden

Verzekering. De ontwikkeling van een breed en betaalbaar aanbod van (inkomens)verzekeringssystemen is cruciaal. Het GLB kan hierin een belangrijke hefboomfunctie vervullen.

Contracten. Contractualisering is een belangrijk bijkomend instrument om risico’s te beheren en marktgerichte samenwerking vorm te geven. Het wettelijk kader dat binnen het GLB gecreëerd is om collectief en interprofessioneel standaardcontracten uit te werken is een cruciaal element om contractualisering in de landbouwsector verder ingang te doen vinden. Deze discussie staat los van de commerciële discussie over prijs, kwaliteit en hoeveelheid.

Termijnmarkt. Ook goed functionerende termijnmarkten bieden mogelijkheden om marktrisico’s in te dekken. Het GLB kan inzetten op het informeren over het belang en het nut van termijnmarkten, maar kan ook de ontwikkeling van en participatie in termijnmarkten stimuleren.

Fiscaliteit. Het fiscaal aanmoedigen van reservering en spreiding van kosten en inkomsten doorheen de tijd, om de inherente volatiliteit op te vangen valt weliswaar buiten de reikwijdte van het GLB, maar is een Europees debat waard. De uitwisseling van best practices kan hier een belangrijke stap zijn.

Overheid. Als ondernemers moeten de land- en tuinbouwers zelf hun ondernemersrisico nemen of op een of andere manier indekken. Maar de overheid heeft een blijvende verantwoordelijkheid om in extreme marktsituaties de primaire sector mee te ondersteunen. De Europese crisisreserve en het wettelijk kader daarrond hebben hun belang bewezen. Het is essentieel om hiermee in te zetten op het herstel van het marktevenwicht. Tijdelijke, vrijwillige productiebeperking met compensatie van overheidswege biedt een mogelijkheid.

Diversificatie. Het GLB kan diversificatie in een dynamische marktomgeving ondersteunen. Het versterkt de slagkracht van de voedingsketen, zodat die beter kan inspelen op wat de consumenten willen kopen. Diversificatiestrategieën kunnen individueel ontwikkeld worden, maar ook in ketenverband. Daarbij kunnen afspraken gemaakt worden over de verdeling van de kosten en baten die eraan verbonden zijn.

Export. Export is een belangrijke groeimotor en creëert nettowelvaart. Maar het openen en uitbouwen van nieuwe exportmarkten vraagt een grote inspanning en is niet zonder risico. Daarbij is het cruciaal dat onze exportmarkten breed gespreid zijn. Het GLB kan een rol spelen bij het indekken van de risico’s verbonden aan de uitbouw van nieuwe exportmarkten, door middel van exportwaarborgen of exportverzekeringen.

Producentenorganisaties als deel van de oplossing

De land- en tuinbouwsector is gefragmenteerd, divers en uiteindelijk gebaseerd op individueel ondernemerschap. Dit creëert zeker een sterke dynamiek, maar is ook een zwakte vanwege de concentratie aan de vraagzijde. Boerenbond is ervan overtuigd dat we met slimme samenwerkingsverbanden de positie van de land- en tuinbouwer kunnen versterken.

De bekendste vorm van samenwerkingsverbanden zoals we die nu kennen zijn producentenorganisaties (PO’s). De voornaamste opdracht van deze PO’s is onderhandelen over leveringsvoorwaarden, prijzen en (aanbod)volumes. Uit recente ervaringen in de suikersector en in andere sectoren bleek dat dit zeker geen gemakkelijke opdracht is, als gevolg van de ongelijke verhouding tussen de afnemers en de aanbieders.

De elementen in de toolbox die we hierboven opsomden, kunnen nuttig zijn binnen de werking van PO’s. De Europese Unie ondersteunt samenwerking in de land- en tuinbouwsector. Door middel van producentenorganisaties en branche-organisaties (BO’s) wil de EU land- en tuinbouwers stimuleren om samen te werken, met een dubbel doel. Enerzijds bieden dergelijke instrumenten de mogelijkheid om de positie van de land- en tuinbouwer in de keten te versterken door de verdere concentratie van het aanbod. Anderzijds bieden ze de kans aan boeren en tuinders om bijvoorbeeld collectieve initiatieven te ontwikkelen op het niveau van onderzoek en ontwikkeling of promotie.