Menu

Waterkwaliteit in landbouwgebied kleurt Vlaanderen

Terug naar Onderwerp

In het vorige Mestactieplan werd gewerkt met focusgebieden en focusbedrijven. Deze termen verdwijnen nu, want MAP 6 kent alleen nog gebiedstypes, waarbij Vlaanderen opgedeeld wordt volgens de waterkwaliteit (zie vorig artikel). Deze inkleuring vormt de basis van een gebiedsgerichte aanpak, waarbij extra maatregelen opgelegd worden aan regio’s met een ontoereikende waterkwaliteit. In dit artikel leggen we haarfijn uit hoe deze gebiedsindeling en inkleuring opgebouwd is. In een volgend artikel komen de maatregelen aan bod die opgelegd worden in functie van het gebiedstype.

Afbakening van gebieden

De afbakening van de gebieden voor de nieuwe aanpak in MAP 6 is gebaseerd op ‘afstroomzones’, die gekoppeld zijn aan Vlaamse waterlichamen (waterlopen) en minstens 50 km² groot zijn. Van deze afstroomzones zijn er 195 die afwateren naar een Vlaams waterlichaam en zijn lokale vertakkingen; een 70-tal grenszones wateren af buiten Vlaanderen.

Eerste beoordelling

Oppervlaktewater als basiskleur

Om de waterkwaliteit in een gebied op een verantwoorde manier te beoordelen, wordt het gemiddelde nitraatgehalte van alle MAP-meetpunten in de betrokken afstroomzone als criterium gebruikt.

  • Stap 1. Gemiddelde van alle metingen van een bepaald meetpunt.
  • Stap 2. Gemiddelde van deze meetpunten in de afstroomzone.

Dit resultaat wordt dan gebruikt als start voor de indeling in gebiedstypes.

Gemiddelde nitraatconcentraties zijn een robuustere indicator dan het percentage overschrijdingen (>50 mg nitraat/liter) waarmee tot nu toe gewerkt werd. Ze zijn ook beter gewapend tegen de jaarlijkse variatie die bijvoorbeeld te wijten is aan weerseffecten. Voor de eerste inkleuring, bij de start van MAP 6, worden de resultaten van de winterjaren 2015-2016, 2016-2017 en 2017-2018 in rekening gebracht. De tabel toont de indeling in gebiedstypes op basis van het oppervlaktewater.

Tijdens de politieke discussie rond MAP 6 werd aan het gebiedstype 0 een bijkomend criterium toegevoegd, namelijk dat een afstroomzone in dit gebiedstype alsnog als gebiedstype 1 aangeduid kan worden wanneer er te veel hoge waardes gemeten worden.

De indeling in gebiedstypes wordt tweejaarlijks geëvalueerd. Hierbij gelden de criteria zoals hierboven besproken, bovendien worden ook dan afstroomzones met een gemiddeld nitraatgehalte tussen 14 en 18 mg per liter en een toename van meer dan 2 mg in de voorbije 2 jaar ingedeeld bij het gebiedstype 1 in plaats van 0.

Tweede beoordeling

Grondwater geeft extra tint

De afstroomzones worden ook gebruikt als gebiedsafbakening voor het grondwater. Die gebiedsindeling gebeurt op basis van enerzijds het gemiddelde nitraatgehalte van de kalenderjaren 2015, 2016 en 2017 en anderzijds de evolutie van de grondwaterkwaliteit van de jaren 2014 tot en met 2017 (zie tabel 2). Ook de indeling in gebiedstypes voor grondwater wordt iedere twee jaar herbekeken.

Het eindresultaat

Indeling in vier gebiedstypes

De indeling van het grondwater wordt ten slotte op de resultaten van het oppervlaktewater gelegd en samengeteld. Alleen voor grondwater met zeer hoge waarden (meer dan 50 mg nitraat) én een verdere achteruitgang worden de afstroomzones minstens in klasse 2 of 3 ingedeeld.

Finaal is iedere afstroomzone in Vlaanderen ingedeeld in één van de vier gebiedstypes waarbij groen, geel, oranje en rood respectievelijk de gebiedstypes 0, 1, 2 en 3 kleuren. (zie grote kaart). Tabel 3 geeft een overzicht van het areaal en het aandeel voor de diverse gebiedstypes in Vlaanderen.

Je kunt de kaart met de aanduiding van de gebiedstypes raadplegen op het e-loket van Landbouw en Visserij. Zo kom je te weten in welk gebiedstype je perceel gelegen is en welke maatregelen je in acht moet nemen. De Mestbank heeft alle land- en tuinbouwers inmiddels ook op de hoogte gebracht.

Voorbeeld afstroomzone

Voorbeeld. Op de kaart hierboven wordt ingezoomd op de afstroomzone van de Molenbeek in Maarkedal. Je ziet de verdere lokale vertakkingen. Deze afstroomzone heeft 4 MAP-meetpunten. Het gemiddelde nitraatgehalte van deze MAP-meetpunten was 22,5, 24,1 en 24,2 mg nitraat/liter voor de respectievelijke winterjaren 2015-2016, 2016-2017 en 2017-2018. Het gemiddelde voor de betrokken afstroomzone bedraagt 23,6. Bijgevolg is de afstroomzone van de Molenbeek ingekleurd als gebiedstype 1.

In de afstroomzone liggen 11 grondwatermeetputten met voldoende meetresultaten. De gemiddelde waarde van het grondwater was voor de referentiejaren 14,4 mg nitraat/liter en de grondwaterkwaliteit was niet achteruitgegaan, waardoor de afstroomzone voor grondwater werd ingedeeld in type 0. Als gevolg van deze redenering is de afstroomzone van de Molenbeek in Maarkedal ingekleurd als gebiedstype 1 (geel).

Nieuw in MAP 6

MAP 6 kent geen focusgebieden en focusbedrijven meer. Vanaf nu worden gebiedstypes gebruikt als basis voor een differentiatie van de maatregelen. In tegenstelling tot de focusgebieden, die ieder jaar opnieuw afgebakend werden, gebeurt de indeling van afstroomzones slechts om de twee jaar.

Definities en afkortingen

Afstroomzone. Een geografische eenheid, gebaseerd op het afstroomgebied van een waterlichaam.

Winterjaar. Een winterjaar loopt van 1 juli in een kalenderjaar tot en met 30 juni in het volgende kalenderjaar.

Meer informatie

Thema: