Menu

Controle en handhaving als sluitstuk

Terug naar Onderwerp

Het sluitstuk van het Mestdecreet zijn de strafbepalingen. Dat is ook het minst aangename hoofdstuk om te lezen. Het is beter dat je met de bepalingen van dit artikel niet in aanraking hoeft te komen.

Toezicht op de naleving van de mestwetgeving vormt het sluitstuk van het mestbeleid. “Wetten zijn net spinnenwebben: kleine vliegen worden gevangen, maar wespen en horzels breken erdoor”, aldus de Engelse schrijver Jonathan Swift (17de eeuw). We rekenen er ten stelligste op dat de Mestbank deze gedachtenkronkel niet onderschrijft, wel integendeel. Fraudeurs die onze land- en tuinbouwsector in diskrediet brengen, moeten kort op de balman en streng aangepakt worden. Wantoestanden en misbruiken – die dan uitgebreid en ongenuanceerd in de pers in beeld komen – kunnen we missen als kiespijn. Laat onze land- en tuinbouwers met goede intenties, bij wie hier of daar kleine tekortkomingen vastgesteld worden, niet de dupe zijn. De complexiteit en veelheid aan regelgeving maakt het onze land- en tuinbouwers nagenoeg onmogelijk om alle regeltjes na te leven. Om in de beeldspraak van het spinnenweb te blijven: met één dikke wesp of horzel is er evenveel voedsel voor de spin als met honderd vliegjes. Hopelijk is de horzel niet groter dan de spin.

Wettelijke bepalingen in het Mestdecreet

Nieuwe regels hebben tot gevolg dat er ook nieuwe sancties/boetes in de mestreglementering opgenomen worden. Het zou ons te ver leiden om alle strafbepalingen en administratieve boetes hier integraal op te sommen, maar het is goed om te weten dat er een administratieve boete van 250 euro per ha boven je hoofd hangt indien je niet voldoet aan de verplichting voor vanggewassen. Bij recidive verdubbelt deze boete (gebiedstype 1) of treedt er een cascadesysteem in werking (gebiedstypes 2 en 3), waarbij het boetebedrag in functie staat van het aandeel niet-gerealiseerd areaal en kan oplopen tot 1500 euro/ha. Indien je verzaakt aan de verplichting om nitraatresidustaalnames te laten uitvoeren, riskeer je een boete van 150 euro per niet-genomen staal.

Nieuw in MAP 6 is ook dat toezichthouders vanaf nu een bevel kracht kunnen bijzetten door een bestuurlijke dwangsom op te leggen samen met het bevel. Indien de opgelegde maatregel tijdig uitgevoerd wordt, blijft deze dwangsom zonder gevolg.

Toezicht op de naleving

In MAP 6 blijft het toezicht op de naleving van de mestwetgeving gericht op het aanpakken van milieurelevante overtredingen. De focus verschuift dus nog meer van administratieve controles naar gerichte controles op het terrein, zoals in MAP 5 al van toepassing was. Controles van de Mestbank omvatten administratieve controles, bedrijfsdoorlichting (op basis van risicoanalyse), gerichte terreincontrole en nitraatresiducontroles. Met deze controles streeft de Mestbank naar een sluitende opvolging van de mestwetgeving bij land- en tuinbouwbedrijven en andere betrokkenen zoals mestverwerkers en mestvervoerders. Een belangrijk element in de sanctionering is het principe van de proportionaliteit, waarbij het opgelegde gevolg in functie staat van de vaststelling, de zwaarte van de inbreuk en een eventuele recidive. Op zich is er dus niet veel veranderd bij de aanpak van de handhaving in MAP 6.

Enkele cijfers over de handhaving in MAP 5 geven een idee over wat zoal bedoeld wordt. De grote tabel geeft een overzicht uit het Mestrapport 2018 met alle overtredingen en boetes die de Mestbank in 2017 opgelegd heeft. Je vindt er ook of de boete het gevolg is van een administratieve controle (A) of opgelegd werd naar aanleiding van een terreincontrole of doorlichting (T). In het Mestrapport lezen we ook het volgende: ‘Administratieve boetes die voortvloeien uit een puur administratief proces kunnen evenzeer wijzen op een milieukundige overtreding als een boete na een terreinvaststelling. Met uitzondering van de administratieve boete voor een NER-overschrijding, worden de meeste administratieve boetes bovendien pas opgelegd na een voorafgaande melding, waarschuwing of herinnering. De meeste administratieve boetes worden dus niet zomaar automatisch opgelegd. Ze vormen het sluitstuk van een (volledig) controleproces.’

Vodka-actie in probleemgebieden

Bij haar terreincontroles gaat de Mestbank na of er geen overbemesting plaatsvindt, of de mest emissiearm aangewend wordt, of de uitrijregelingen en afstandsregels tot de waterloop gerespecteerd worden ... Sinds 2014 worden deze terreincontroles meer gebiedsgericht ingezet. Ze kregen de naam Vodka-acties (Verantwoord Omgaan met Dierlijke of Kunstmest en Andere meststoffen). Deze Vodka-acties kaderen ook in het controle-actieplan dat de Mestbank voor de komende vier jaar uitrolt. Als je bedrijf in zo’n Vodka-gebied ligt, word je via mail of de landbouwpers hiervan op de hoogte gebracht. Ook de lokale besturen en de lokale politie worden aangeschreven. Het doel is om via een hogere detectiekans te komen tot een betere naleving van de regelgeving en hopelijk dan ook een betere waterkwaliteit.

De gebieden waar de Vodka-acties zullen plaatsvinden, worden afgebakend volgens weldoordachte criteria, die niet steeds dezelfde zullen blijven maar zullen inspelen op de noden van het moment. Voor de komende jaren zijn de gemeenten geselecteerd op basis van de onderstaande criteria:

  • de oppervlakte gelegen in gebiedstype 3,
  • het percentage landbouwareaal met groenten (De opvolging van kunstmeststromen wordt belangrijk in MAP 6, waardoor actief terreintoezicht bij het opbrengen van kunstmest – manier, dosis, product, conform bemestingsadvies – intensiever ingezet wordt.),
  • het percentage mest aanvoer dat ingevuld is door digestaat uit biogasinstallaties (Uit mestanalyses bij handhaving blijkt dat de samenstelling van digestaat gemeten in de realiteit heel wat hoger is dan op papier. In sommige gemeenten is digestaat meer dan 50% van de MAD-aanvoer.),
  • het gebruik van effluent (mestverwerking) in het najaar (Gemeenten met een grotere aanvoer van effluent hebben een groter risico.),
  • de productie van dierlijke mest in functie van het areaal landbouwgrond (= de productiedruk),
  • het aantal lozingen dat in het verleden vastgesteld werd,
  • opslag die al gecontroleerd is, telt mee als positief element bij de criteria.

Op basis van deze selectiecriteria en in functie van de capaciteit van de handhaving vallen de volgende gemeenten de komende jaren in Vodka-gebied: Poperinge, Ieper, Meulebeke, Oudenaarde, Wortegem-Petegem, Oostrozebeke, Dentergem, Staden, Kortemark, Vleteren, Zwevegem, Kruisem, Langemark-Poelkapelle, Anzegem, Hoogstraten, Merksplas, Peer, Bree, Kinrooi, Glabbeek, Boutersem, Hoeselt en Tongeren (zie ook kaartje).

Afkortingen en definities

  • Recidive. Herhaling van een strafbaar feit binnen een bepaalde termijn. In de mestwetgeving is deze termijn veelal vijf jaar.
  • Dwangsom. Een middel om af te dwingen dat iemand voldoet aan een gerechtelijke of bestuurlijke beslissing.
  • Pv. Proces-verbaal
  • Vodka. Verantwoord Omgaan met Dierlijke of Kunstmest en Andere meststoffen

 

Meer informatie

Thema: