Menu

“Bij ons is het elke dag herfst”

Terug naar Boer in de kijker
Sector: 

Leen Degezelle

36 jaar
Maldegem
Champignonkwekerij Vandechamp
Leen Degezelle kweekt champignons.

Nele Kempeneers

We hebben uiteraard geen speciale gelegenheid nodig om een straffe madam op de cover van Boer&Tuinder te brengen, maar op 15 oktober, de internationale Dag van de Boerin, mocht die toch zeker niet ontbreken. Leen Degezelle teelt samen met haar man Pieter Vandecasteele champignons in hun bedrijf in Maldegem. De coronacrisis was een woelige periode, zeker omdat Leen en Pieter zelf instaan voor de distributie van hun champignons: “De afzet naar grootkeukens viel plots weg, maar even later bleek er bij de supermarkten een enorme vraag te zijn”, vertelt Leen.

In de champignonkwekerij van Leen Degezelle en haar man Pieter Vandecasteele in Adegem is het altijd herfst. Dankzij het automatisch gestuurde klimaat in de cellen van het bedrijf kunnen ze hier het jaar rond champignons kweken. De schimmel voelt zich goed in een vochtig klimaat van 18 °C. “Vergelijkbaar met een typische herfstdag zoals vandaag”, legt Leen uit. Er zijn maar zo’n dertig champignontelers in ons land, maar de sector mag gerust wat vaker in de kijker worden gezet. Dit is misschien geen typisch land- of tuinbouwbedrijf, maar heel wat uitdagingen zijn wel vergelijkbaar.

Van vlas naar champignons

Leens echtgenoot Pieter is de derde generatie champignonteler in de familie. Zijn grootvader was vlasboer, maar toen de vlasprijzen eind jaren 60 in het slop zaten, ging hij net als veel collega’s op zoek naar een oplossing. “Heel wat vlasboeren maakten toen de overstap naar de champignonteelt. Ze hadden immers weinig of geen grond, maar wel leegstaande loodsen”, vertelt Pieter. Zijn vader en grootvader deden een sprong in het onbekende en installeerden cellen in de oude vlashangar. Toen Pieter en Leen twaalf jaar geleden startten als champignonkwekers, deden ze dat op een andere locatie met modernere infrastructuur. “Mijn ouders telen vollegrondsgroenten, dus de interesse voor land- en tuinbouw zat er ook bij mij wel in”, vertelt Leen. “Het was niet mijn plan om na mijn studie Toegepaste Economische Wetenschappen landbouwer te worden maar toen ik Pieter ontmoette en we samen plannen maakten, begon het toch te kriebelen.”

Als paddenstoelen uit de grond

De kennis over de champignonteelt is bij de meeste mensen erg beperkt, maar Leen leert ons graag wat bij. “Elke teeltcyclus begint bij het champignonsubstraat dat hier wordt geleverd. Dit bestaat uit een mix van kippen- en paardenmest met stro en kalk, waarin door de leverancier al de juiste variëteit van schimmel is geënt. We leggen deze in een van onze 12 cellen en vullen dit verder aan met een laag dekaarde”, weet Leen. We mogen een kijkje nemen in een van de cellen en zien inderdaad een dikke laag substraat waarin het stro nog duidelijk aanwezig is. Het is mooi om te zien hoe de fijne draadjes mycelium zich vormen tot kleine witte knopjes. En dan gaat het snel: al na 17 dagen is een gedeelte van de gevormde champignons oogstklaar. “In optimale omstandigheden verdubbelen ze op 24 uur tijd zelfs in omvang. Om ervoor te zorgen dat de kleinere champignons optimaal kunnen groeien, plukken we elke dag de grotere exemplaren en letten hierbij ook op een ideale spreiding. We plukken in elke cel twee vluchten van elk zo’n 4 à 5 dagen.” Het overgebleven substraat wordt na de teelt op het land gevoerd, dit staat bekend als champost. Het is een goede bodemverbeteraar dankzij het hoge organischestofgehalte. 

Flexibel personeel

De teeltcyclus is kort en het klimaat is altijd optimaal, maar dat wil niet zeggen dat je als champignonteler op je lauweren kan rusten. “De teelt is erg ziektegevoelig, want ook concurrentieschimmels voelen zich goed in dit klimaat. Het bedrijf is nooit volledig leeg, je kan dus maar één cel per keer reinigen wanneer die vrijkomt. Hygiëne is cruciaal. Het voordeel is dan weer dat je bij een tegenslag maar een paar weken geconfronteerd wordt met een slechtere teelt, dat is bijvoorbeeld in de akkerbouw wel anders”, lacht Leen. “Daarnaast is er ook het feit dat er geplukt moet worden wanneer dat nodig is en geen dag later, anders gaan ze elkaar hinderen. Arbeidsorganisatie is een hele uitdaging, want we werken ook op zaterdag en indien nodig op zondag. We hebben echt flexibel personeel nodig.” Leen en Pieter hebben 21 mensen in dienst. De meesten komen uit Polen en zijn gedurende 3 maanden aan de slag. Daarnaast is het bedrijf ook zorgboerderij. Leen maakt ook deel uit van de werkgroep Champignonteelt die zich buigt over tewerkstelling in de sector. “Het plukken is geen sinecure, want een champignon is erg delicaat. Elke champignon wordt maar één keer aangeraakt: meteen na de pluk wordt het voetje afgesneden en legt de plukster de champignon in het bekende blauwe bakje. Zo vermijden we drukplekken of schade aan de champignons door te veel aanrakingen”.

Champignons hamsteren

Nog een opvallend aspect van het bedrijf van Leen en Pieter is het feit dat ze zelf alle verkoop en distributie van hun product in handen houden. Ze verkopen niet aan een veiling, maar direct aan de vroegmarkten, groothandelaars, supermarkten, lokale horeca en winkels. Ook het transport regelen ze zelf. Dat maakt dat ze de productie goed kunnen afstemmen op de vraag van de consument. “Vroeger was het zo dat we in de kerstperiode een hoge piek hadden en een sterke daling in de zomer. Nu zien we dat de vraag constanter blijft gedurende het hele jaar. Mensen leggen nu ook champignons op de barbecue. Het is ook minder een luxeproduct geworden maar eerder een basisproduct voor heel wat gerechten, denk maar aan vol-au-vent, spaghetti of ovenschotels. Het blijft wel zo dat er bepaalde perioden zijn die rustiger of drukker zijn, en daar stemmen we ons productievolume op af.” De directe verkoop zorgde er ook voor dat Leen en Pieter de impact van de coronacrisis meteen voelden. Ze werken met een product dat vers verkocht moet worden, bewaren en speculeren op een betere prijs is dus geen optie. “Toen in maart de lockdown werd aangekondigd, stond onze telefoon meteen roodgloeiend: horeca en grootkeukens van bedrijven en scholen annuleerden massaal hun bestellingen bij onze klanten. We zaten met de handen in het haar. Nog geen uur later werden we overspoeld met vragen van collega’s en verpakkers die aan supermarkten leveren om daar bij te springen. Het hamstergedrag heeft ons toen gered, maar zo’n stressmomenten wil ik toch liever niet meer meemaken”, lacht Leen.

Meer boeren in de kijker

Na hun studies stapten Simone en Elena in het biologische melkveebedrijf van vader René en gingen mee in zijn...
Voor Hugo Jacobs uit Sint-Truiden was het omschakelen naar bioteelt technisch gezien een kleine stap, omdat hij al heel...
In september kon je in het Antwerpse Emblem het fruitbedrijf van Kris en Ingrid Lemmens-Bierinckx bezoeken. De...