Van de boerenprotesten naar de onderhandelingstafel, van overleg met diverse besturen naar interviews in televisiestudio’s, van contacten met leden op de Agridagen in Ravels naar interne overlegmomenten: het zijn razend drukke dagen voor Lode Ceyssens, voorzitter Hoofdbestuur, en Lut D’Hondt, ondervoorzitter Hoofdbestuur. “In alles wat we doen, vertegenwoordigen we onze leden. Ons Hoofdbestuur gaf ons het mandaat om te onderhandelen.” Gedreven én daadkrachtig in turbulente tijden met weinig slaap. Een dubbelinterview.

Duizenden Vlaamse land- en tuinbouwers trokken een jaar geleden richting Brussel. Maar de actiebereidheid van de voorbije weken was ongezien. De sympathie van de Vlaamse bevolking trouwens ook. Niet alleen bij ons is er boerenprotest. Boze boeren staan in alle windstreken en uithoeken van Europa op de barricades om voor hun belangen én toekomst op te komen. De problemen zijn niet in elke Europese lidstaat dezelfde, maar het gevoel wel: wij worden niet gehoord!

Hoe kijk je terug op de vele boerenprotesten?

Lode Ceyssens: “Wat we de voorbije weken hebben vastgesteld, is een ongeziene en ongekende uiting van het gevoel dat heel sterk bij boeren leeft: ondanks verwoede pogingen om het beleid de nijpende bekommernissen te doen inzien, vielen de vragen van boeren telkens in dovemansoren. Zodra de protesten in Duitsland begonnen, hebben we voortdurend – samen met ons Hoofdbestuur en de consulenten – de temperatuur onder onze leden gemonitord. Toen ook in Frankrijk de collega’s op straat kwamen, zijn we binnen de organisatie beginnen voorbereiden om ook bij ons actie te voeren. Het laatste weekend van januari sloeg het vuur echter ineens in alle hevigheid in de pan. Het ongenoegen dat al lange tijd sluimerde, borrelde plots hevig op en via whatsappgroepen gingen de spontaan georganiseerde protestacties viraal. Op enkele uren tijd werden honderden mensen gemobiliseerd voor allerhande acties.”

Lut D’Hondt: “De massale mobilisatie op zo’n korte tijd is nooit eerder gebeurd. In het begin verliepen die acties overal in Vlaanderen heel ongestructureerd. Ik had toen schrik voor eventuele incidenten, ongevallen … Gelukkig verliepen de acties veeleer gemoedelijk en hield de boodschap de bovenhand. De vele acties én het verspreiden van die duidelijke boodschap zorgde ervoor dat de politiek spoedig thuis gaf en de landbouworganisaties op onderhoud liet komen. Dit keer kon er wél geluisterd worden. We werden uitgenodigd door de verschillende beleidsniveaus, zowel Europees, federaal als Vlaams.”

De sympathie van de bevolking voor onze boeren is groot, dat bleek onder meer uit een recente peiling door VLAM. Verregaande blokkades konden links en rechts op minder applaus rekenen. Zal het protest nu definitief stoppen?

Lode Ceyssens: “Ik denk dat het belangrijk is dat iedereen kijkt waar we vandaag staan en waar we drie weken geleden stonden. Op zulke korte tijd zo’n resem maatregelen uit de brand slepen is absoluut geen evidentie. De vele acties hebben hun vruchten afgeworpen en daar ben ik alle actievoerende boeren heel dankbaar voor. Er zijn zowel op Europees, federaal als Vlaams niveau grote stappen vooruitgezet. Er zijn afspraken gemaakt om weer op een constructieve en respectvolle manier met de boeren in overleg te gaan. Daar hadden we enkele weken geleden enkel op kunnen hopen. Zijn hiermee alle problemen opgelost? Zeker niet! Er zijn veel zaken scheefgetrokken de afgelopen jaren, en het zal tijd vragen om dit helemaal recht te trekken. En dat zullen wij van heel nabij opvolgen. We zullen onze juridische procedures niet in de koelkast steken. Waarom vraagt men zich af? Omdat de problemen die het stikstofdecreet met zich meebrengt, niet zomaar teruggedraaid konden worden. De vergunningen om aan stikstofreductie te doen zijn dan wel vereenvoudigd, en de pauzeknop in het Turnhouts Vennengebied wordt ingeduwd, maar toch zullen wij bij het Grondwettelijk Hof het stikstofdecreet aanvechten. Enkel zo kunnen we bij deze en de volgende regering de druk hoog houden om snel werk te maken van een emissiereductiemodel. Zeker op het vlak van het verkleinen van de papierwinkel en de vele overbodige regels is er nog heel wat werk aan de winkel. De aangekondigde taskforce moet zo snel mogelijk opgestart worden zodat deze trein binnenkort op volle snelheid kan blijven doorrazen, ongeacht de politieke omstandigheden. Maar ik denk dat we nu de tijd moeten nemen om de tegemoetkomingen van de regering verder uit te werken in concrete en voelbare afspraken. Enkel op die manier kunnen onze boeren zich echt terug gewaardeerd voelen.”

Lut D’Hondt: “Bij acties is het altijd zoeken naar een evenwicht, je wil je punt maken en je eisen luid en duidelijk laten klinken en anderzijds moet je zorgen dat je kan blijven rekenen op de sympathie van de bevolking. Ik denk dat dit gelukt is door de diversiteit aan acties. Het maatregelenpakket omvat heel veel zaken. Maar wat je ook bereikt, er zullen er altijd blijven roepen dat het niet voldoende is.”

Lode Ceyssens en Lut D'Hondt

De voorbije jaren zijn heel veel zaken scheefgetrokken. Het vraagt inderdaad tijd om dat weer recht te trekken. Waar liep het dan precies fout tussen het Vlaams beleid en onze land- en tuinbouwers?

Lode Ceyssens: “Men is te veel van wantrouwen uitgegaan. Daarbovenop heeft men de strategische rol van de land- en tuinbouw als de lokale voedselproducent te weinig naar waarde geschat. Kijk bijvoorbeeld naar het stikstofdossier: we hebben maar liefst 20.000 bezwaren ingediend, we hebben iedereen die het wilde horen proberen te overtuigen van de oplossingen die we uitgewerkt hadden. Tot de dag van de stemming hebben we luidop gezegd dat dit decreet geen rekening houdt met de landbouw. Koste wat het kost heeft men toch doorgezet met de goedkeuring van het stikstofdecreet. Onder meer daardoor voelden boeren zich radeloos. Men wilde dat de politiek kleur bekende. En de vraag luidde, maar zal ook blijven luiden: ziet de politiek nog een toekomst voor de boeren in Vlaanderen, of niet?”

Lut D’Hondt: “Iedereen heeft door de jaren heen, zowel hier in Vlaanderen als op Europees en wereldvlak, een mening over landbouw, over het ideale landbouwmodel, over de noodzaak aan bijkomende natuur … Het belang van de landbouw als strategische sector werd niet erkend, ook al zijn er grote crisissen, zoals de oorlog in Oekraïne. Er werden voortdurend beleidskeuzes gemaakt ‘over’ de landbouw in plaats van ‘met’ de landbouw. Men sprak ‘over’ boeren in plaats van ‘met’ boeren. Dat de landbouworganisaties nu in een strategisch overleg met de regering zullen deelnemen, is een positief signaal dat blijk geeft van de strategische plaats die landbouw heeft.”

De verkiezingen komen er over enkele maanden aan. In welke mate speelden die mee bij de onderhandelingen met de landbouworganisaties?

Lode Ceyssens: “Ik kan niet zeggen dat de beleidsmakers op de drie niveaus (Vlaams, federaal en Europees) waar we de afgelopen weken mee gesproken en onderhandeld hebben, niet oprecht naar ons hebben geluisterd. We hebben hun engagement op korte termijn gekregen en er zullen technische werkgroepen doorlopen na de verkiezingen. Maar we mogen niet naïef zijn: we leven in een democratie en dat betekent dat er na de verkiezingen andere coalities kunnen zijn. Daarom zullen wij onze bekommernissen ook verder onder de aandacht brengen voor de verkiezingen én tijdens de onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord.”

Lut D’Hondt: “Straks zijn er inderdaad verkiezingen op alle beleidsniveaus: lokaal, provinciaal, Vlaams, federaal en Europees. Beleidsmakers willen vaak enkel engagementen aangaan voor de duur van de lopende legislatuur. Dat maakt het niet gemakkelijk. Het businessplan van een boer overspant de termijn van meerdere legislaturen.”

Wat is voor jullie de belangrijkste maatregel?

Lode Ceyssens: “Het allerbelangrijkste was voor mij dat we eindelijk aan tafel zaten en dat er naar onze verzuchtingen geluisterd werd. Als dat de voorbije vier jaar was gebeurd, hadden de voorbije weken er waarschijnlijk anders uitgezien.”

Lut D’Hondt: “Er zijn een aantal belangrijke stappen gezet: MAP 7 wordt uitgevoerd zonder nulbemesting in VEN, de vereenvoudigde procedure voor het opnemen van PAS-maatregelen in de lopende omgevingsvergunningen, vereenvoudigingen rond het kunstmestregister … Ik vind het persoonlijk heel belangrijk dat de landbouwsector weer mee aan tafel zit. Het betekent vooral het einde van het conflict- en – wat nog belangrijker is – de start van het overlegmodel. Er wordt eindelijk weer mét boeren in plaats van óver boeren gepraat.”

Wat had Boerenbond graag nog in het akkoord gezien, wat er nu niet direct in staat?

Lode Ceyssens: “Ik denk dan aan de aankoopsubsidies van de terreinbeherende verenigingen in het agrarisch gebied. Hoewel: het feit dat Vlaanderen zelf al onmiddellijk stopt met aankopen in meer dan 650.000 ha agrarisch gebied is niet te onderschatten. Bos en natuur hoort thuis in groengebied én het landbouwgebied is voor de landbouw. Dat is gezond boerenverstand! Er wordt nu een werkgroep opgestart met de verschillende ruimtegebruikers aan tafel. De minister-president zal deze gesprekken zelf opstarten. Het eerste dat zal besproken worden, zijn de eigen aankopen in de totaliteit, met of zonder aankoopsubsidies, zodat bos en natuur prioritair in groene zone worden aangekocht. Want we zijn er niet bij gebaat dat de aankoopsubsidies on hold worden gezet, zonder dat er doorgesproken wordt over de grond van de zaken en men gewoon goede landbouwgrond verder blijft aankopen met de eigen reserves.”

Wat heeft jullie overtuigd in dit pakket van maatregelen?

Lut D’Hondt: “Zoals eerder aangehaald: het pakket bevat een veelheid aan dossiers over verschillende domeinen. Tijdens de voorbije acties had ik vele gesprekken met collega-boeren en -boerinnen. Daaruit bleek dat de noden en eisen heel divers zijn. Het gaat bijvoorbeeld niet alleen over stikstof of grondaankopen. Bij de start van de boerenprotesten hadden we een blanco blad. Er was nog niets, helemaal niets, verworven. Met dit akkoord hebben we stappen gezet naar oplossingen en de Vlaamse regering nam engagementen voor de toekomst.”

Lode Ceyssens: “Het Hoofdbestuur heeft op een bepaald moment de afweging gemaakt: gaan de zorgen van de boeren hiermee minder worden, gaat dit pakket overtuigend genoeg zijn om terug vertrouwen te hebben in de toekomst? In aspecten zoals de torenhoge boetes van de Mestbank die nog dit bemestingsseizoen zullen worden aangepakt, de vergunningsprocedures waar nu duidelijke afspraken over gemaakt zijn, de pauzeknop in het Turnhouts Vennengebied die ingedrukt wordt, de aankoopstop door de Vlaamse overheid, de administratieve vereenvoudiging … zagen we een basis om mee aan de slag te gaan. Maar uiteraard zijn niet alle zorgen weggenomen, dat beseffen we allemaal samen heel goed.”

Uitdragen van deze maatregelen

Hoe draagt Boerenbond deze maatregelen verder uit?

Lode Ceyssens: “Zoals we altijd doen en zullen blijven doen: door op een correcte manier te communiceren. Onze leden verdienen open en heldere informatie. We informeren hen onder meer via webinars, maar ik vind het ook belangrijk om in alle provincies persoonlijk in gesprek te gaan met onze boeren. Het is voor mij belangrijk om niet enkel de komende weken maar de komende maanden elke maatregel die concreet wordt uitgerold, heel duidelijk uit te leggen. Het echte werk begint immers nu pas.”

Lut D’Hondt: “Ik doe wat ik altijd heb gedaan: met iedereen die ik tegenkom, ga ik het gesprek aan. Uiteraard met collega-boeren en -boerinnen, maar ook met de gewone man in de straat, de burger. Wat ze hierover in de media horen, is altijd een enge, beperkte weergave van het totale plaatje.”