Vlaamse parken in de provincie Antwerpen

29 oktober 2021
In de projectoproep Vlaamse parken van minister Demir stelden vijf Antwerpse initiatieven zich kandidaat voor een nationaal park. Daarnaast dienden ook twee initiatieven in onze provincie een kandidatuur in voor een landschapspark. We stellen je alle initiatieven voor.

Nationaal Park Taxandria

Het idee om een nationaal park te ontwikkelen in het noordoosten van de provincie gaat al een tijdje mee, maar kwam sinds de oproep Vlaamse parken in een stroomversnelling. Eind 2020 hielden we met Boerenbond al een actie over dit initiatief om het gebrek aan draagvlak aan te tonen. Sinds 2020 overleggen de gemeentebesturen van Arendonk, Oud-Turnhout, Ravels en Turnhout op regelmatige basis over een mogelijk parkinitiatief. Ze vertrokken telkens van de natuurkernen heide en vennen in het noorden van Turnhout, de gewestbossen in Ravels, de Liereman in Oud-Turnhout en het Goorken en de Hoge vijverbossen in Arendonk. Begin 2021 stelden de gemeenten studiebureau Intoe aan om te onderzoeken of het initiatief haalbaar is voor de regio én of er voldoende draagvlak aanwezig is. Na gesprekken met de sector kwam een voorstel op tafel om een overleg landbouw-natuur op te richten om ruimtelijke afspraken te maken. Omdat er onvoldoende garanties en draagvlak voor zijn bij de landbouwers werd ervoor gekozen om hier niet in mee te stappen in het kader van het nationaal park. Bovendien is het niet mogelijk om het initiatief te realiseren zonder inname van landbouwgrond. Ook de eigenaarsverenigingen, de gemeenten Arendonk en Ravels én de provincie Antwerpen stapten (voorlopig) niet mee in de gebiedscoalitie, de gemeente Oud-Turnhout, de stad Turnhout, het Agentschap Natuur en Bos en Natuurpunt deden dat wel en dienden een dossier in. Momenteel is het afwachten hoe de projectjury dit initiatief zal evalueren.

Nationaal Park Kalmthoutse heide

Het grenspark Kalmthoutse Heide organiseerde begin juni een eerste infovergadering over de wens om een kandidatuur als nationaal park in te dienen. De eerste ideeën waren om verbinding te zoeken met de schietvelden en bestaande natuurgebieden rond de antitankgracht. Het was nog onduidelijk welke perimeter er beoogd werd. Op een vergadering georganiseerd door Boerenbond stelde het grenspark haar ambitie met eerste voorstel tot perimeter voor. Er was veel bezorgdheid bij de landbouwers en er werden garanties voor de sector gevraagd. Ook de gemeenten steunden deze bezorgdheid. Het eerste voorstel werd herwerkt, maar de bezorgdheden werden niet ondervangen. Voor de landbouwers waren er onvoldoende garanties en draagvlak. Boerenbond heeft vervolgens aan de betrokken gemeenten gevraagd om de kandidatuur niet te onderschrijven. Ook Groene Kring uitte haar bezorgdheid bij de gemeenten en minister Demir tijdens een wandeling in Kapellen. Alle betrokken gemeenten (Essen, Brecht, Wuustwezel, Kalmthout, Stabroek en Kapellen), met uitzondering van Brasschaat, hebben op dat moment wegens te veel onzekerheden beslist om geen engagement ten aanzien van de kandidatuur aan te gaan. Binnen de structuur van het grenspark is vervolgens beslist om de kandidatuur te herwerken waarbij het grenspark centraal staat als bestaande natuurgebied. De omliggende gebieden in eigendom of beheer van het Agentschap Natuur en Bos, eigendommen van Natuurpunt en de gemeente Brasschaat, alsook de Natura 2000-gebieden worden beschouwd als potentieel gebied om in te toekomst uit te breiden. De gemeenten Kalmthout, Essen, Stabroek en Brasschaat hebben voor de laatste versie van de kandidatuur wel een engagement uitgesproken. De gemeenten geven wel aan dat dit een voorlopig akkoord is en dat de definitieve beslissing pas na de masterplanfase zal worden genomen. Ze vragen nog steeds duidelijkheid omtrent het wettelijk kader, alsook garanties voor de landbouwsector.  

Nationaal Park Scheldevallei

Het Nationaal Park Scheldevallei situeert zich tussen Gent en Antwerpen, wat maakt dat het park zich uitstrekt over twee provincies, Oost-Vlaanderen en Antwerpen. Vanuit de schoot van het Regionaal Landschap Schelde-Durme werd het strategisch project Rivierpark Scheldevallei gerealiseerd. Dit project ligt aan de basis van het Nationaal Park Scheldevallei. De goede verstandhouding tussen Boerenbond en het project Rivierpark Scheldevallei heeft ertoe geleid dat er op regelmatige basis overleg werd gepleegd met de landbouwsector in het kader van het nationaal park. Desalniettemin verleent Boerenbond geen steun aan het nationaal park omwille van de onzekerheden en het gebrek aan garanties die de erkenning tot nationaal park met zich meebrengt. Daarnaast ijveren we er ook voor om landbouwgronden die zich momenteel bevinden in de zone voor omliggend landschap niet mee te nemen in de perimeter. Het zal daarom van groot belang zijn om in de nabije toekomt samen met de gemeenten en de trekkers van het nationaal park hierover een plan van aanpak te maken. De betrokken gemeenten in de provincie Antwerpen zijn Boom, Schelle, Bornem, Puurs-Sint-Amands en Willebroek.

Nationaal Park Rivierenland

In september 2018 werd voor het eerst de ambitie uitgesproken om in de Vlaamse Ruit een nationaal park uit te bouwen. Gesterkt door deze ambities werd in het najaar van 2020 het Beschermd Nationaal Park Rivierenland opgericht als opstap naar een mogelijke bovenlokale erkenning. De projectoproep Vlaamse parken kwam voor de initiatiefnemers – stad Mechelen, Natuurpunt en ANB – als een geschenk uit de hemel. In de ambitienota die werd opgesteld bleek al snel dat er voor de landbouwsector onvoldoende garanties zullen zijn. Na overleg met de stad Mechelen en de projectcoördinator van het nationaal park kwam het voorstel tot de opmaak van een charter, waarin de belangen van de sector worden meegenomen, op tafel. Boerenbond heeft een voorstel tot charter opgemaakt maar tot dusver kwam er geen reactie op. Boerenbond steunt Nationaal Park Rivierenland niet zolang er niet meer duidelijkheid is over de voorwaarden, doelstellingen, ambities en garanties voor de sector. De gemeenten Sint-Katelijne-Waver en Willebroek stappen (voorlopig) niet mee als partner in Nationaal Park Rivierenland. Het is momenteel afwachten of de projectjury de kandidatuur positief beoordeelt. Het nationaal park haalt op het eerste gezicht de doelstellingen die in de projectoproep voorop werden gesteld voor een natuurkern met voldoende grote omvang niet. Op 9 november om 20 uur wordt er een infovergadering georganiseerd over dit nationaal park in zaal de Kettinghe te Heffen.

Landschapspark Kleine en Grote Nete

Sinds enkele jaren coördineert de gouverneur de ruimtelijke processen in het Kleine Netegebied. Om deze coördinatieopdracht structureel te financieren werd het idee geopperd om, samen met de coalitie rond de Grote Nete, een aanvraag voor een landschapspark voor te bereiden. In het totaal zijn er 23 gemeenten bij betrokken, waarvan twee gemeenten (Laakdal en Westerlo) hebben aangegeven dit initiatief in eerste instantie niet te steunen omdat ze volop willen inzetten op het landschapspark de Merode. Omdat de impact en de gevolgen op land- en tuinbouw onduidelijk zijn, heeft Boerenbond de vraag gesteld om een charter op te stellen met garanties voor de sector. Ongeveer de helft van de betrokken gemeentebesturen hebben deze vraag ook meegenomen in hun engagement. Voorlopig is dit charter er nog niet, vandaar dat we ‘slechts’ voorwaardelijk onze steun hebben gegeven aan dit initiatief met duidelijke garanties als voorwaarde voor een partnerschap.

Landschapspark de Merode

Na het landinrichtingsproject richtten de provincies Antwerpen, Limburg en Vlaams-Brabant én de gemeentebesturen van Aarschot, Diest, Geel, Herselt, Hulshout, Laakdal, Scherpenheuvel-Zichem, Tessenderlo en Westerlo de vzw de Merode op. Hieruit is in 2018 reeds het (zelfverklaarde) Landschapspark de Merode ontstaan, dat men nu officieel wil laten erkennen. Waar men met dit landschapspark naartoe wil, kan je lezen in het ambitiebeeld op www.demerodeonline.be. In het verleden werd er voor het Merodegebied al een charter opgemaakt, dat de eigenheid van de regio moet bewaken. Vermits hier reeds een charter én een ambitiebeeld aanwezig is, hebben we, na overleg met onze lokale afdelingen beslist om wel mee te stappen in dit verhaal, maar enkel onder dezelfde voorwaarden als het landschapspark de Merode.

Nationaal Park Grote Netewoud

Het natuurpark Grote Netewoud is een zelfverklaard parkinitiatief getrokken door Natuurpunt en de gemeentebesturen van Balen, Geel, Meerhout en Mol. Aanvankelijk werd niet verwacht dat er een aanvraag tot nationaal park ging worden ingediend vanwege de overlap met het landschapspark Kleine en Grote Nete. Tevens zou het ook onhaalbaar zijn om de oppervlaktecriteria voor nationaal park te behalen in deze regio. Uiteindelijk stellen we vast dat Natuurpunt toch een aanvraag heeft ingediend voor een Nationaal Park Grote Netewoud, waarbij enkel de gemeente Meerhout haar steun verleent. Voor Boerenbond is het duidelijk dat er geen steun wordt gegeven aan dit initiatief.