Vlaamse overheid evalueert erosiebeleid

6 januari 2022

In de loop van 2021 was Boerenbond twee keer betrokken in een overlegmoment georganiseerd door het Departement Omgeving over de evaluatie van het huidige erosiebeleid. Boerenbond zat daar digitaal rond de tafel met tientallen andere stakeholders die allen expertise hebben op het vlak van erosie. Tijdens de analyse door het Departement Omgeving werd nagegaan of er voldoende interne complementariteit van beleidsinstrumenten wordt ingezet in het kader van de erosiebestrijding. Daarnaast ging men na of het erosiebeleid ook consistent is met andere beleidsvelden dan wel of er knelpunten ontstaan door het toepassen van de beleidsinstrumenten die ingezet worden in het kader van de erosiebestrijding. Tot slot werd ook de effectiviteit van de maatregelen onder de loep genomen.

Het evaluatieonderzoek is gestart in het voorjaar 2021 en bestond uit twee fasen. In een eerste fase werd het beleidsinstrumentarium grondig bekeken dat in het kader van het GLB wordt ingezet. De randvoorwaarden, beheersovereenkomsten, VLIF-steun (productieve en niet-productieve investeringen) en de Kratos-adviesmodule. In een tweede fase werd het erosiebesluit geëvalueerd en werd nagegaan welke opportuniteiten er zijn vanuit het gebiedsgericht beleid en kennisdelingsinitiatieven om erosieknelpunten op te pakken en erosiebestrijdingswerken uit te voeren.

Vanuit Boerenbond werd aangegeven dat we geen vragende partij zijn voor een grondige bijsturing van het erosiebeleid. Dankzij een tussentijdse bijsturing is het oorspronkelijk aangekondigde erosiebeleid van 2015 werkbaar geworden op het terrein. Een striktere handhaving en betere opvolging en gebiedsgerichte coördinatie op het terrein zijn noodzakelijke stappen om nog verdere verbetering te bereiken. In de onderstaande punten worden de voornaamste bemerkingen en visies vanuit Boerenbond gegeven die tijdens de evaluatie zijn ingebracht en telkens worden afgewogen op de werkgroep Erosie die werkt onder het Hoofdbestuur van Boerenbond.

Keuzepakket aan maatregelen

Boerenbond benadrukt dat het cruciaal is dat landbouwers uit een maatregelenpakket kunnen kiezen op basis van eigen expertise. Hierdoor vergroot de haalbaarheid en het draagvlak in de praktijk, wat de efficiëntie ten goede komt. Zo kunnen landbouwers momenteel kiezen uit maatregelen in zowel het basispakket, het keuzepakket bufferstroken, het keuzepakket teelttechnische maatregelen en het keuzepakket structurele erosiebestrijdingswerken. Handhaving van het huidige beleid is voor ons dan ook cruciaal.

Inspanning of resultaat

Boerenbond maakt er een breekpunt van, mocht het erosiebeleid evolueren van een inspanningsverbintenis naar een resultaatsverbintenis. Landbouwers moeten jaarlijks vergoed kunnen worden voor hun inspanningen, stimuli zijn hierbij cruciaal. Een sanctionerend beleid werkt helemaal niet motiverend en dient absoluut vermeden te worden. Een vergoeding enkel gebaseerd op een resultaatsverbintenis is onbespreekbaar, inspanningen kosten immers ook heel wat geld en die moeten ook vergoed worden. Een gebiedsgerichte benadering binnen een Vlaams kader is wel positief.

Van vrijwillig naar verplicht

Boerenbond aanvaardt geen maatregelen waarvan vooraf aangekondigd wordt dat deze eerst vrijwillig zijn en later verplicht worden. Het is nog meer onaanvaardbaar als er gewag gemaakt wordt van het feit dat er voor verplichte maatregelen geen (financiële) steun kan gegeven worden. Boerenbond benadrukt het belang van een stimulerend beleid en is ervan overtuigd dat mits correcte vergoedingen er nog betere resultaten kunnen bekomen worden. Wil je de motivatie hoog houden bij de landbouwers, dan moet je blijven werken met een vrijwillig beleid met stimuli dat niet overgaat in een verplichting. Let op, in de huidige randvoorwaarden zitten al verplichtingen die we wel aanvaarden maar dit heeft zijn grens bereikt gezien er geen inkomsten tegenoverstaan.

Paarse, rode, oranje en gele percelen

Boerenbond is volledig akkoord dat er maatregelen moeten genomen worden op paarse en rode percelen, deze zijn namelijk gevoeliger voor erosie. Een breekpunt is wanneer verplicht ook maatregelen gaan genomen worden op oranje en gele percelen. Ook hier, op die oranje en gele percelen, kan heel veel bereikt worden via stimulerend beleid. Daar wil de landbouwsector ook voor sensibiliseren, maar een extra verplichting op oranje en gele percelen is onbespreekbaar.

Meerjarige beheersovereenkomst erosie

Boerenbond pleit ervoor om een meerjarige beheersovereenkomst erosie te behouden bij de VLM. Als landbouwsector is het onbegrijpelijk dat een van de beste maatregelen tegen erosie, wordt afgestoten door de VLM om te vervangen door eenjarige overeenkomsten bij het Departement Landbouw en Visserij. Onbegrijpelijk dat de VLM zijn verantwoordelijkheid hier niet blijft opnemen in het belang van de strijd tegen erosie en sedimentafvoer. Boerenbond ijvert voor het behoud van meerjarige beheersovereenkomsten erosie, eventueel zelfs met een bonus in geval van samenwerking over meerdere percelen en/of landbouwers heen, onder de vleugels van VLM.

Teeltverbod

Boerenbond aanvaardt geen bijkomend teeltverbod in het kader van de evaluatie van het Vlaamse erosiebeleid. De landbouwer moet individueel maatregelen kunnen nemen om de strijd tegen erosie tegen te gaan, maar een teeltverbod is onbespreekbaar om op te nemen in de bijkomende verplichte maatregelen.

Inspanningen en kosten

Boerenbond staat achter het principe dat we erosie en sedimentafvoer moeten beperken. Een nulrisico bestaat volgens ons niet, hopelijk leeft dit realisme bij iedereen. Maar inspanningen die genomen worden door landbouwers moeten wel vergoed worden. Koken kost geld, en of de maatregelen nu gedaan worden door een boer, een openbaar bestuur of een andere terreinbeheerder, altijd zullen maatregelen geld kosten en deze moeten vergoed worden. Onbespreekbaar is het wanneer aangegeven wordt dat vergoedingen zouden dalen op het moment een maatregel overgaat van vrijwillig naar verplicht. De kosten blijven gelijk, en daar moeten we als maatschappij ook onze financiële verantwoordelijkheid in nemen.

Wat brengt de toekomst?

De kaarten liggen op tafel en het is nu aan de Vlaamse overheid om een verder traject uit te zetten. Vanuit Boerenbond hebben we zeer nadrukkelijk aangegeven dat we nauw betrokken willen blijven bij de verdere uitwerking van de evaluatie van het erosiebeleid. Bovenstaande punten zijn voor ons zeer belangrijk en blijven onze leidraad tijdens de verdere onderhandelingen. De werkgroep erosie van Boerenbond blijft dit dossier van zeer nabij opvolgen.