Menu

Rusland bant Europese producten

Terug naar Actualiteit
Sector: 
Regio: 

Rusland heeft op 6 augustus met onmiddellijke ingang de invoer stopgezet van een brede waaier landbouwproducten uit de EU, de Verenigde Staten, Canada, Australië en Noorwegen. Het wegvallen van de op een na grootste exportmarkt is een drastische verstoring van de markt. Het gaf meteen aanleiding tot acute problemen voor verse groenten en fruit, maar zal zich ook vertalen naar andere sectoren zoals zuivel en vlees.

De varkenssector weet al enige maanden uit ervaring hoe zwaar zo’n embargo aankomt en hoelang het op de markt blijft wegen. Boerenbond trok zonder aarzelen aan de alarmbel en vraagt uitzonderlijke maatregelen van de overheden op alle niveaus, om deze uitzonderlijke crisis het hoofd te bieden.

Achtergrond

Het Russisch-Oekraïense conflict gaat al wat tijd terug. De steun aan Oekraïne die de EU formuleerde, zint Rusland niet. De EU wil diplomatiek hard maken dat niet aan bestaande grenzen geraakt wordt door militair ingrijpen. Dat ging de voorbije maanden gepaard met diplomatiek spierballengerol, met weliswaar een beperkte economische impact. Toen werd al gewaarschuwd dat dit kon escaleren tot een handelsoorlog. Bij het neerhalen van vlucht MH317, schakelde het diplomatieke steekspel een versnelling hoger. De Russische reactie was voorspelbaar maar toch onverwacht gefocust op landbouw, waarbij een breed productenpallet getroffen wordt. Zo wordt de landbouwsector het eerste slachtoffer van deze handelsoorlog.

Impact

Rusland stopt de invoer van rund-, varkens- en pluimveevlees, zuivelproducten, groenten, fruit en worsten. De Russische markt nam in 2013 bijna 20% van de EU-export van deze producten voor haar rekening, voor een bedrag van 5,1 miljard euro. Dat is goed 1% van de omzet. Het Belgische aandeel bedroeg 281 miljoen euro, ruim 20% van onze export van deze producten en goed voor 3% van onze omzet.

Het directe effect van het embargo is dat we dit exportpotentieel niet meer zullen kunnen realiseren. Op termijn kunnen we dat mogelijk elders recupereren. Maar nieuwe afzetmarkten zoeken vraagt tijd en geld en is risicovol. Op korte termijn zullen de volumes die normaal naar Rusland vertrekken dus op de Europese markt blijven en op de prijzen wegen. Dat indirecte effect is moeilijk in te schatten, maar je mag verwachten dat dit zwaarder en breder zal doorwegen dan het rechtstreekse verlies aan exportwaarde. De totale impact van het Russisch embargo is vandaag dus moeilijk in te schatten.

Europese reactie

De Europese commissaris voor Landbouw Dacian Cioloş rekent op de veerkracht van de sector en vertrouwt erop dat we ons snel kunnen richten op nieuwe markten. In de overgangsfase staat het hervormde GLB klaar met uitzonderlijke maatregelen en een crisisreserve van 420 miljoen euro. Cioloş benadrukt dat een gezamenlijke Europese reactie cruciaal is, waarmee hij nadrukkelijk de bal in eigen kamp houdt. De EU neemt weliswaar de tijd om de impact goed in kaart te brengen. Daarbij is een striktere opvolging van de marktevoluties de eerste prioriteit. Op basis van deze informatie wil de Commissie een snel en duidelijk zicht krijgen op welke sectoren, waar, hoe zwaar getroffen worden om gepast met maatregelen te kunnen steunen.

Deze week werd een eerste pakket maatregelen voorgesteld, ten belope van 125 miljoen euro voor verse producten, met name tomaten, wortelen, wittekool, paprika’s, bloemkool, komkommers, augurken, champignons, appelen, peren, rode vruchten, tafeldruiven en kiwi’s. Bij groen oogsten, niet-oogsten of interventie kan gerekend worden op een tegemoetkoming. De exacte vergoedingen worden in de komende dagen bepaald. Indien nodig kan een bijkomende inspanning geleverd worden. Ook voor andere sectoren wordt al gedacht aan specifieke maatregelen, maar daar wacht de Commissie de marktevoluties af en laat ze voorlopig niet in haar kaarten kijken.

Belgische reactie

Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders riep de betrokken sectoren uit de keten samen, om duidelijk de diplomatieke achtergrond te schetsen. Er werd gewaarschuwd dat dit embargo wel eens van lange duur zou kunnen zijn. Verder werd afgesproken dat een kleine crisiscel wordt opgezet tussen de administratie en de sector, om de situatie van kortbij te blijven opvolgen. De douanediensten zullen duidelijk informeren over welke producten getroffen worden door het embargo en welke producten erbuiten vallen. Ten slotte zou Reynders de crisis ook aankaarten op de extra Europese Raad van ministers van Buitenlandse Zaken. Die beperkte zich uiteindelijk tot een doorverwijzing naar de Raad van ministers van Landbouw.

De RVA gaf verder al aan dat werkgevers in de fruit- en groentesector in de maanden augustus en september de regeling voor tijdelijke werkloosheid door werkgebrek of door overmacht kunnen gebruiken.

Vlaamse reactie

Op initiatief van minister-president Geert Bourgeois, ook bevoegd voor buitenlands beleid, en minister van Landbouw Joke Schauvliege, verzamelden de vertegenwoordigers van de agrovoedingsketen om de gevolgen van het Russisch embargo in kaart te brengen en een Vlaamse aanpak uit te tekenen.

Een Europese aanpak is cruciaal. De EU moet vooreerst alle diplomatieke middelen inzetten om het conflict met Rusland te ontmijnen. Daarnaast heeft Vlaanderen opgeroepen om zo snel mogelijk een extra Raad van ministers van Landbouw bijeen te roepen. Die is toegezegd voor 5 september. Vlaanderen zal vooraf overleggen met de landen die het hardst getroffen worden door de boycot. In het overleg zal Vlaanderen aandringen op een totale aanpak voor én gelijke behandeling van alle getroffen sectoren. Concreet zal het aan Europa vragen om de bestaande Europese crisismaatregelen te activeren, maar ze ook uit te breiden en te versoepelen, wat de duur én de vergoedingen betreft. Maar Europa moet meer doen en nieuwe maatregelen nemen buiten de bestaande crisismaatregelen. Hierbij wordt gedacht aan extra middelen voor brede promotie, de ondersteuning van marktprospectie en het uitwerken van exportverzekeringen. Vlaanderen zal met nadruk pleiten voor een uitgebreidere uitzondering op de mededingingswetgeving, waardoor producentenorganisaties onderling afspraken kunnen maken over markt stabiliserende maatregelen, zoals het uit de markt nemen van product. Om de maatregelen te financieren moet de crisisreserve geactiveerd worden. Maar Vlaanderen zal pleiten voor bijkomende middelen, die buiten het landbouwbudget gemobiliseerd worden.

Op Vlaams niveau komt op zeer korte termijn een werkgroep samen van groente- en fruitexperts. De producenten zullen op zeer korte termijn geïnformeerd worden over de te volgen procedure en de beschikbare compensatie. In het vroege najaar 2014 wordt ook een werkgroep opgezet met varkensexperts. VLAM zal extra promotie voeren en het schoolfruitprogramma wordt versterkt. FIT richt zich prioritair op nieuwe exportmarkten waar de sanitaire en niet-tarifaire belemmeringen beperkt zijn – en die dus snel zicht bieden op nieuwe exportkansen – en begeleidt actief bedrijven op deze markten. Ten slotte wordt één aanspreekpunt opgezet gericht op faillissementspreventie en wordt een overleg met de banksector hierover gepland.

Deel deze pagina: