Pionieren in agrarisch natuurbeheer

8 maart 2022

Agrarisch natuurbeheer maakt vandaag integraal deel uit van het palet aan verbredingsmogelijkheden voor boeren en tuinders. Vijftien jaar geleden was dat nog pionierswerk.

Binnen Boerenbond werden de eerste stappen gezet via Eco², dat in 2008 startte als een EFRO-project. Bart Schoukens, secretaris van Boerennatuur Vlaanderen, werd erin betrokken vanuit Werkers. Hij herinnert zich dat MRBB toen voor de nodige financiële inbreng zorgde om het project te laten starten.

“We werkten toen aan twee sporen”, herinnert Bart zich. “Een eerste was het agrarisch aannemingswerk. We werkten een systeem uit waarbinnen landbouwers voor derden natuurbeheerwerken kunnen uitvoeren. Het tweede spoor was het opzetten van lokale boerennatuurverenigingen. De gemiddelde conventionele boer stond daar toen argwanend tegenover. Daarom was het belangrijk om lokaal met een klein clubje boeren samen te werken, om vertrouwen te kweken."

"Dat moest op vrijwillige basis gebeuren en het moest ook passen in de professionele – bijgevolg economische – activiteiten van de betrokken landbouwers. Dergelijke activiteiten moet je gebiedsgericht kunnen benaderen. In de tweede helft van het project hebben we het aannemingswerk geïntegreerd in die agrobeheergroepen (ABG’en). In 2012 werd een vzw opgericht, Agrobeheercentrum Eco², om die groepen te begeleiden.”

Economische basis

In de eerste projectperiode werd gewerkt met de steun van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en het Agentschap Natuur & Bos (ANB). Coördinator Sven Defrijn werkte toen ook deeltijds voor VLM. De vzw werd opgericht met steun van VLM, ANB en Boerenbond/MRBB.

“Die laatsten engageerden zich om het initiatief vijf jaar te ondersteunen, waarmee ze ons zeker op de sporen hebben gezet. Nadien is de ondersteuning vanuit Boerenbond geleidelijk afgebouwd. We kregen nadien vanuit Boerenbond wel een vaste kredietlijn, als hefboom om projecten te financieren.”

Voor zijn antwoord op de vraag hoe de vzw – waarvan de naam in 2020 wijzigde in Boerennatuur Vlaanderen – vandaag financieel ronddraait, haalt Bart er de recentste jaarrekening bij. “Zowat 20% komt van de subsidie, die we van het Departement Omgeving krijgen door onze erkenning als thematische milieu- en natuurvereniging."

"Projectinkomsten zijn goed voor zowat 75%. Daarin zitten subsidies van projecten, maar ook inkomsten van externe partners – zoals gemeenten en provincies, maar ook bedrijven – die die projecten mee helpen financieren. De rest verwerven we vooral door op te treden als adviesverlener. Dat aandeel groeit geleidelijk.”

Een constante is dat vanuit de organisatie – eigen aan de roots in land- en tuinbouw – ook steeds met een economische bril gekeken wordt. “Als we bijvoorbeeld houtkanten beheren, bekijken we ook hoe we dat hout het best kunnen valoriseren. Door bijvoorbeeld van beheerresten houtsnippers te maken, zetten we 1 liter fossiele brandstof om in het equivalent van 23 liter klimaatneutrale brandstof."

Expertise verder gaan valoriseren

"We waren ook de eersten die uitprobeerden om het organisch materiaal in de bodem te verhogen met houtsnippers. We proberen altijd kringlopen te sluiten. Op dezelfde manier hebben we peilgestuurde drainage geïntroduceerd in Vlaanderen. In dergelijke initiatieven werken we samen met wetenschappelijke partners uit hogescholen, universiteiten en onderzoekscentra."

"We schalen bij wijze van spreken technieken op, die op laboschaal zijn ontwikkeld. En de expertise die we daarbij opbouwen, kunnen we nadien ook valoriseren. Het is mijn persoonlijke ambitie om een stabiele organisatie uit te bouwen, die kan groeien vanuit haar eigen werking.”

We proberen altijd kringlopen te sluiten.

Overstromingsgebied mee beheren

André D’Eer uit Kruibeke is bij Boerenbond actief in de regioraad en het provinciaal bestuur. Daarnaast is hij onder meer nationaal voorzitter van Boerennatuur Vlaanderen. Ik leerde André een kleine 20 jaar geleden kennen in het bestuur van de bedrijfsgilde Wase Scheldekant (Kruibeke-Temse)."

"Onder leiding van hun toenmalige visionaire voorzitter Theo Cabt, werkte een kleine dynamische ploeg aan de toekomst van de leden die grond verloren door de inrichting van de potpolder KBR (Kruibeke-Bazel-Rupelmonde). Die stond tijdens de plannings- en realisatiefase bekend als het ‘Intergetijdengebied KBR’ en wordt intussen door het Agentschap Natuur & Bos (ANB), dat het beheer in handen kreeg, ‘De polders van Kruibeke’ genoemd."

Het intergetijdengebied komt bij vloed deels onder water ten behoeve van de natuurontwikkeling en fungeert bij gevaar als overstromingsgebied. Overleg met onder meer W&Z (nu De Vlaamse Waterweg nv), VLM en zelfs op kabinetsniveau zorgde ervoor dat de onteigende landbouwers de kans kregen om mee te werken in het omvormings- en weidevogelbeheer. Een 20-tal van hen ging daarop in. In feite was daar al een ABG actief voordat Eco² werd opgericht.

André beheert een blok van 8,5  ha in het weidevogelgebied, dat in totaal 150 ha groot is. “We laten die niet begrazen, maar maaien. Vroeger was er een vaste startdatum voor het maaien, maar om wat meer variatie te brengen maakt de boswachter van ANB nu afspraken met iedere landbouwer apart.”

Combinatie korter en langer gras

De combinatie van korter en langer gras geeft de jongen van weidevogels mogelijkheden om zich te verschuilen en voedsel te vinden. Volgens André bespreekt de regiocoördinator van Boerennatuur (tot voor kort was dat Mathias Dhooghe, onlangs startte Brecht Herteleer) de praktische aspecten met ANB, met de technische haalbaarheid voor de landbouwers in het achterhoofd. In het voorjaar organiseert de ABG een vergadering.

“Daarop brengen we informatie over het weidevogelbeheer, bespreken we knelpunten en worden de jaarlijkse gebruiksovereenkomsten ondertekend”, zegt André. “We voorzien dan ook een spreker rond een aangepast onderwerp, zoals het integreren van beheergras in het rantsoen. Ik vind het belangrijk dat de boeren hier konden blijven, waar in andere gebieden nogal eens met landbouwers van elders gewerkt wordt.”