dcdcd

PAS: nulbemesting levert hier enkel verliezers op

8 juni 2022

De gevolgen van het PAS-akkoord bedreigt de toekomst van zoveel meer dan de 41 rode bedrijven die verplicht moeten stoppen. Het melkveebedrijf van Bart en Lut De Brabander-De Cuyper en zoon Emiel in Maldegem vond met de bijna achteloos aangekondigde nulbemesting voor VEN-gebieden een bom onder de basisfundamenten van het bedrijf.

“Wat is voor jou de definitie van een huiskavel?”, vraagt Ludwine – zeg maar Lut zoals iedereen – bij de voorstelling van het familiaal bedrijf De Burkelhoeve. Enigszins atypisch voor de regio bevinden zich aansluitend aan het bedrijf mooie weidepercelen en ook wat akkerland.

In totaal gaat het om een oppervlakte van 100 ha waarvan 77 ha tegen het bedrijf ligt. De 240 koeien lopen uit de nieuwe stal van 2018 zo de weiden in, met de verst gelegen percelen op slechts anderhalve kilometer graasafstand. Daar graast het jongvee.

De structuur van het bedrijf zit dus goed, maar is het levenswerk van drie generaties. “Een oude stal is niets meer waard, maar grond blijft zijn waarde behouden. Dat is altijd de filosofie geweest achter het bedrijf. Door goede contacten met de buren, gronden aankopen en ruilen hebben we het bedrijf over de decennia tot de huidige structuur kunnen brengen. Het is iets waar we financieel vaak diep voor zijn moeten gaan, en waarvoor we nu nog voor afbetalen, maar als landbouwer heb je landbouwgrond nodig”, leggen Lut en Bart uit.

Administratieve kronkel

Wat is een huiskavel? De koeien moeten als ze de stal uitkomen een – nu nagenoeg droogstaande – waterloop van categorie 2 over. Dat betekent dat alle weiden en akkers aan de andere zijde door de huiskavelregeling niet erkend zijn als huiskavel.

Het is een administratieve kronkel, wars van elke boerenlogica, die nu extra zwaar weegt op de aankondiging in het PAS-akkoord dat in VEN-gebieden tegen 2028 nulbemesting van toepassing wordt. Die aangekondigde nulbemesting is maar een kleine passage in het PAS-akkoord, maar heeft voor een aantal bedrijven in de praktijk hetzelfde effect als een rode of donkeroranje stempel. Voor huiskavels wordt een vrijstelling voorzien, maar dat is dus niet van toepassing voor de Burkelhoeve.

Check je situatie op Geopunt

“Onze impactscore is 0,8. We hebben onze omgevingsvergunning in 2017 zonder problemen verkregen. We wisten dat we met zo’n 28 ha van onze 75 ha grote ‘huiskavel’ in VEN-gebied lagen, en 5 ha in SBZ-H, maar het stikstofdossier gaat over de instandhouding van Europees aangemelde natuur. VEN is Vlaams afgebakende natuur. Het is pas door alle kaarten op Geopunt samen te leggen dat de impact voor ons bedrijf duidelijk werd”, duidt Lut.

Ze haalt de laptop erbij en samen met Emiel worden de juiste lagen op de Geopuntkaart gelegd die duidelijk maken welke grond welke status heeft. Nu ja, duidelijk ... het vraagt al enige kennis om goed alle mogelijke lagen te kunnen weergeven en interpreteren.

“De overheid heeft alle gegevens en kent alle VEN-gebieden. Veel boeren hebben wat VEN-gebied of een klein landschapselement liggen. Waarom worden deze boeren niet actief ingelicht over de impact op hun bedrijf? Ik ben er zeker van dat er boeren zijn die bewerkbare grond zullen verliezen door de nulbemesting, maar die zich nog van geen kwaad bewust zijn”, vertelt Lut.

Koude douche

Het VEN-gebied waarin De Burkelhoeve akkers en weiden heeft liggen, is ingekleurd als natuur onder de subcategorie ‘intensieve graslanden en akkers in bosgebied.’ Gebieden in deze categorie worden niet beschouwd als kwetsbaar natuurgebied en vallen onder de algemene bemestingsnormen. Voor het VEN-gebied in de buurt van de Burkelhoeve is zelfs nog geen biologische waardering gebeurd.

De aankondiging dat het bedrijf het vanaf 2028 met 28 ha minder actief te gebruiken landbouwgrond zal moeten doen, viel dan ook als een koude douche in de nek. “Mijn ouders is bij aankoop in dit gebied bij de notaris verteld dat het label ‘natuur’ op deze landbouwgronden de beste bescherming bood tegen het inpalmen door industrie en bewoning. Het omgekeerde is nu waar.”

Weinig realistische opties

De gevolgen voor de dreigende nulbemesting op 28 ha zijn groot. De financiële waardevermindering van duur verworven gronden is enorm, aangezien er landbouwkundig bijna niets meer op kan of mag. Wat decennialang voor iedere boer en beleidsmaker een investering leek in een grondgebonden melkveehouderij, wordt bij nulbemesting een molensteen rond de nek.

De opties uit het flankerend beleid (verkopen als natuur, ruilen in grondenbank, stopzetting, omvorming, natuurbeheerplan) zijn weinig aantrekkelijk voor een bedrijf dat al generaties lang aan de toekomst timmert die economisch en ecologisch vol te houden is.

“We zijn gegroeid, maar op eigen tempo met eigen aanfok. Hoeveel duurzamer kan je zijn dan wanneer het ruwvoeder voor de koeien van naast de stal komt en wanneer je je land kan bemesten zonder de openbare weg op te moeten?”, pleit zoon Emiel.

Niet boeren met het mest op de keel

De investeringen in de nieuwe stal en gronden waren meer dan het fundament voor het bedrijf dat Emiel een generatie lang wil verderzetten. Ondanks het jeugdige enthousiasme slaat zelfs bij Emiel de twijfel soms toe.

“Met een bedrijfsomvorming zoals het afstoten van een gedeelte van het melkvee betalen we de bank niet. Met de compensatievergoeding voor de betrokken akkers en weiden koop je geen nieuwe grond. En als die er is, dan zeker niet vlakbij zoals nu. Als wij hier niet een melkveebedrijf mogen uitbouwen, wie dan wel nog? Er moet een betere toekomst mogelijk zijn voor jonge boeren dan verder boeren met het mes op de keel.”

Er moet een betere toekomst mogelijk zijn voor jonge boeren.

Ook klimaat verliest

Hoe het bedrijf het verlies van 28 ha vruchtbare percelen zal verwerken, is niet zeker. Voeder aankopen en mestafzet op (lange) afstand zijn niet ideaal voor boer en milieu(deposities), maar wel de meest realistische optie. De rest van de percelen zal gezien de nood wellicht nog iets intensiever moeten worden beheerd.

Door het plaatsen van een eigen hoogspanningscabine vorig jaar werden investeringen in zonnepanelen of een kleine windmolen mogelijk. Het huidige PAS-akkoord schuift deze investeringen op de lange baan.

Alvast voor deze situatie lijkt PAS een verhaal met alleen maar verliezers: zowel voor het bedrijf, als voor het klimaat en de natuur. Alle melk op het bedrijf ging naar FrieslandCampina voor het bedienen van de Belgische markt. “Uit welk land zal die melk komen na 2028?”, vraagt Lut zich af.

Is er nog de wil?

Bart, Lut en Emiel vinden het belangrijk om gebruik te maken van de mogelijkheid om bezwaar in te dienen tegen het PAS-akkoord tijdens het openbaar onderzoek, nog mogelijk tot 17 juni. “Wij dreigen goede gronden te moeten opgeven voor natuurdoelstellingen die nauwelijks iets met de Europese instandhoudingsdoelstellingen te maken hebben.

Er is geen enkele socio-economische studie gebeurd van de gigantische impact op bedrijven zoals het onze, maar zoals wij zijn er nog bedrijven. Houdt men rekening met de extra stikstofdeposities door bijkomend transport voor voeder, mest en melk wanneer er goede grond rondom bedrijfszetels uit productie wordt genomen?

Is er bij het beleid nog de wil om iets te doen voor jonge landbouwers die grond nodig hebben onder hun bedrijf? We hopen dat onze bezwaren het beleid doet nadenken over deze vragen”, besluit Lut.