Ook regels rond NER’s en bemestingstechnieken veranderen

Het is voorlopig nog wachten op de publicatie van het nieuwe stikstofdecreet in het Belgisch Staatsblad. Zodra dat een feit is, krijgt zowat elke veehouderij in Vlaanderen een emissieplafond opgelegd en is een nieuw kader voor vergunningverlening van kracht. Maar daarnaast houdt dit stikstofdecreet nog een aantal belangrijke veranderingen in die heel wat landbouwers zullen voelen, de afroming van de NER’s en nieuwe regels rond bemestingstechnieken bijvoorbeeld. Een gewaarschuwd man of vrouw is er twee waard.

Toen de Vlaamse regering in januari na drie jaar onderhandelen het nieuwe stikstofdecreet goedkeurde, werd er vooral gesproken over de gevolgen daarvan voor de vergunningverlening van landbouwbedrijven. En terecht, want dit nieuwe akkoord biedt volgens Boerenbond niet de rechtszekerheid en het toekomstperspectief dat onze boeren zo hard nodig hebben. Of het decreet zal standhouden is nog maar de vraag, maar we moeten ons ervan bewust zijn dat de nieuwe regelgeving wel in voege zal gaan zodra het decreet gepubliceerd wordt in het Belgisch Staatsblad. Dat zal vermoedelijk in de volgende weken of maanden gebeuren.

In de marge, maar niet onbelangrijk

Die nieuwe regelgeving is niet beperkt tot een wetgevend kader voor vergunningverlening. Ook in de marge hiervan veranderen er heel wat zaken die een impact hebben op de bedrijfsvoering van Vlaamse landbouwers. Het gaat enerzijds over de afroming van de niet-ingevulde nutriëntenemissierechten (NER’s), anderzijds zijn er in dit nieuwe decreet ook aanpaste regels opgenomen rond emissiearme bemestingstechnieken. Hoewel het stikstofdecreet nog niet gepubliceerd werd en momenteel dus nog niet in werking is, is het toch belangrijk om je als landbouwer bewust te zijn van deze aanpassingen. Zo kan je je bedrijfsvoering hier indien mogelijk al op voorbereiden en nagaan wat deze nieuwe wetgeving zal betekenen op jouw bedrijf.

Even terug naar het Luchtbeleidsplan

Wat doen regels rond NER’s en bemestingstechnieken opeens in het stikstofdecreet? Dat is te verklaren binnen de vele onderhandelingen en andere akkoorden die er in het verleden al gemaakt zijn. Zo keurde de Vlaamse regering in 2019 het Luchtbeleidsplan goed. Daarin zit een pakket aan maatregelen die de luchtverontreining in Vlaanderen tegen 2030 sterk moet terugdringen. Een van die maatregelen is het verminderen van de uitstoot van ammoniak uit de toediening van dierlijke mest en kunstmest. Dat werd in het Luchtbeleidsplan opgenomen onder de vorm van verstrengde normen voor de emissiearme aanwending van mengmest en strengere voorschriften voor het gebruik van ureum in kunstmest. Het grote verschil is wel dat er in dit Luchtbeleidsplan werd gesproken van het ‘streven naar’ de meest efficiënte emissiearme technieken, niet van een verbod op bepaalde technieken zoals nu gebeurt in het stikstofdecreet. De voornemens die dus al geformuleerd werden in het Luchtbeleidsplan uit 2019 werden ook opgenomen binnen het stikstofdecreet, maar dan onder een dwingende vorm.

Verbod op sleepslangen op grasland

Op het vlak van bemestingstechnieken voor dierlijke mest is de uitfasering van het systeem van sleepslangen bij bemesting van grasland een zeer moeilijke. Het nieuwe stikstofdecreet bepaalt dat dit verboden zal zijn vanaf 2028. Bemesting met mengmest op grasland zal vanaf 2028 enkel nog mogen met injectie, zodenbemester of sleufkouter. Op akkerland mogen sleepslangen ook na 2028 nog gebruikt worden. Uit eerdere communicatie van VLM Mestbank naar de landbouwsector toe blijkt dat ook de sleepvoeten onder dit verbod vallen. Maar er zijn momenteel nog geen definities opgenomen wat men net onder de technieken verstaat. De Vlaamse regering kan de bemestingstechnieken nog nader beschrijven in een uitvoeringsbesluit. Let op, sleepslangen mogen niet verward worden met het navelstrengprincipe waarbij de mestwagen aan de rand van het veld blijft staan tijdens de toediening. Dit blijft nog steeds mogelijk als de juiste toedieningstechniek op de trekker wordt gebruikt.

Ureummeststoffen onder de loep

Maar ook voor het gebruik van kunstmest verandert er heel wat. Werk je met ureumhoudende kunstmest, dan moet je bij de toepassing ervan voldoen aan minstens een van deze voorwaarden: je werkt de meststoffen meteen na spreiding in in de bodem, je werkt met injectie of je gebruikt ureaseremmers. Onder meteen onderwerken begrijpt men ofwel werken met één enkele werkgang (dus spreiden en onderwerken met dezelfde machine) ofwel met een tweede vervoerscombinatie. Die moet dan wel vanaf de start van het bemesten aanwezig zijn op het perceel en aan het werk zijn ten laatste wanneer de eerste opslagtank van meststoffen leeg is. Er mag pas gestopt worden wanneer alle gespreide meststoffen ingewerkt zijn. Dit geldt ook voor het onderwerken van mest op niet-beteelde landbouwgrond.

Papier versus praktijk

De redenering die beleidsmakers volgen om deze maatregelen te verantwoorden is het risico op ammoniakverliezen in te perken. Cijfers van de Mestbank schuiven sleepslangen immers naar voren als een techniek waarbij het ammoniakverlies het grootst is. Hetzelfde geldt voor het gebruik van kunstmest op basis van ureum. Boerenbond heeft zich altijd verzet tegen het verbod van sleepslangen als bemestingstechniek, net omdat het systeem ook heel wat voordelen heeft. Zo is het injecteren van mengmest net een groter gevaar voor verlies van bodemleven, omdat de nutriënten in de bodem te weinig toegang hebben tot zuurstof en er een rottingsproces kan optreden. Wat op papier beter lijkt om stikstofuitstoot in te perken, is dus in de praktijk niet per se de beste oplossing als je naar het grotere plaatje van bodemgezondheid en klimaatvriendelijkheid kijkt.

cartoon stikstof
Slapende NER’s worden geannuleerd

Naast strengere regels rond bemestingstechniek kijkt de overheid in het nieuwe stikstofdecreet ook naar de bron van onze dierlijke mest, namelijk de Vlaamse veestapel. Hoewel een daling van die veestapel in principe geen doel op zich is, voorziet de Vlaamse regering in het stikstofdecreet wel degelijk een maatregel die de evolutie ervan in toom moet houden. Door de annulering van niet-ingevulde NER’s van landbouwers op te nemen in het stikstofdecreet wil men vermijden dat de veestapel nog kan groeien. Die niet-ingevulde nutriëntenemissierechten worden bepaald door de ingevulde NER’s in mindering te brengen met de NER’s die op 31 december 2023 beschikbaar waren op het bedrijf. De ingevulde NER’s worden berekend door het gemiddelde te nemen van het aantal ingevulde NER’s in 2020, 2021 en 2022. Dat gemiddelde aantal wordt nog verhoogd met 10%. Voor legkippen kijkt men niet naar het gemiddelde maar telt de hoogste invulling, zonder verhoging met 10%. Tijdelijke NER’s of NER’s die na 1 januari 2017 werden aangekocht blijven buiten schot, net als NER’s waarvan de mest naar de verwerking gaat. De vergoeding voor deze geannuleerde NER’s ligt op 1 euro per NER, al wordt er ook rekening gehouden met hoeveel NER’s je in 2007 had..

Met terugwerkende kracht

Los van de problemen die de annulering van deze NER’s kan betekenen op landbouwbedrijven, is ook de manier waarop deze procedure verloopt problematisch. De Mestbank zal immers, al van zodra het stikstofdecreet gepubliceerd is, een automatische annulering van deze NER’s toepassen en dat vanaf 1 januari 2024, met terugwerkende kracht dus. Daarbij komt dat de Mestbank tijd krijgt tot 1 september dit jaar om landbouwers op de hoogte te brengen over het aantal NER’s dat geannuleerd werd, waarna je als landbouwer amper een maand de tijd krijgt om bezwaar in te dienen tegen deze beslissing of de manier waarop de geannuleerde NER’s berekend werden. Met andere woorden, zodra het stikstofdecreet gepubliceerd is worden alle slapende NER’s geannuleerd vanaf begin dit jaar, maar hoeveel dat er zijn komen we pas binnen een half jaar te weten. Aangezien het bezwaar of je verzoek niet schorsend werkt, en de Mestbank een half jaar de tijd krijgt om hierover te beslissen, weet je mogelijk pas in maart 2025 waar je aan toe bent …

Tabel.
Tabel.
Online masterclass

Hanne Leirs, adviseur Milieubeleid: "Naast de impact die de nieuwe bemestingsregels en de annulering van slapende NER’s met zich meebrengt, heeft het stikstofdecreet uiteraard nog op heel wat andere manieren invloed op onze bedrijven. Verder in deze Boer&Tuinder krijg je een volledig overzicht van wat er nu juist allemaal in dat stikstofdecreet staat. Omdat het pakket aan maatregelen echter zo groot is, krijgen we niet alles in één artikel gegoten. Daarom ontwikkelde Boerenbond voor zijn leden een onlinecursus: de masterclass stikstofdecreet. Daarin leggen we je in korte video’s haarfijn uit wat er in dat nieuwe decreet staat en hoe het impact heeft op jouw bedrijf. Wil je dus weten hoeveel ammoniakemissie je moet reduceren, wanneer je nog een vergunning kan krijgen, wat er nog kan in het Turnhouts Vennengebied, wat de nieuwe nulbemestingsregels zijn …? Ga naar www.boerenbond.be/masterclass!"