sfd

Onderzoek naar optimale benutting natuurlijke processen + VIDEO

Het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) werkt op het proefplatform op het kasteeldomein in Hansbeke samen met mede-eigenaar en bioteler Felix de Bousies (bedrijf PHAE) en landbouwconsulent en -onderzoeker Alain Peeters (RHEA). Ze verrichten sinds 2020 samen onderzoek naar de effecten van een agro-ecologische teeltpraktijk. De hoofdvraag is hoe we natuurlijke processen optimaal kunnen benutten in de landbouwsector. De focus op het proefplatform ligt op tijdelijk en permanent grasland, kwaliteitsgranen en mengteelten met vlinderbloemigen.

Het landbouwbedrijf van 50 ha was in 2018 reeds omgeschakeld naar biolandbouw en streeft naar een rendabele en duurzame bedrijfsvoering. Felix de Bousies wil zijn gronden in een zo goed mogelijke staat kunnen doorgeven aan de volgende generatie en maakt hiervoor graag wat ruimte vrij op zijn velden voor het proefplatform. In de eerste jaren na de omschakeling werd gekozen voor een akkerbouwrotatie en het systeem van niet-kerende bodembewerking. Daarnaast werden een aantal soortenrijke randen en stroken aangelegd om biodiversiteit te scheppen in functie van plaagbestrijding in de akkerteelten. Dit jaar wordt op het proefplatform op 4 juli voor het vijfde jaar op rij een demodag op locatie georganiseerd. In de aanloop daar naartoe trekt ILVO-onderzoeker bodembeheer en agro-ecologische teeltsystemen en tevens coördinator van het proefplatform Koen Willekens al enkele wijze lessen.

sfd

Koen Willekens is ILVO-onderzoeker bodem en coördinator Proefplatform Agro-ecologie in Hansbeke.

 

Hoe staat het met de bodemkwaliteit?


Een van de kernprincipes is het continu bedekt houden van de bodem om uitdroging te voorkomen, sponswerking te bevorderen, bodembiologie te bevorderen en ongewenste onkruidgroei tegen te gaan. De basis van de rotatie is de voorbije jaren gras-klaver en ondertussen ook gras-klaver-kruiden als tijdelijk grasland, wat door een sterke beworteling een grote koolstofaanvoer met zich meebrengt. Samen met de stikstofaanvoer door de vlinderbloemige klaver zorgt dit voor de opbouw van bodemorganische stof en daarmee gepaard gaande bodemvruchtbaarheid die door de volgteelten kan worden benut in de daaropvolgende jaren. “Wij voeren op alle percelen analyses uit voor monitoring van de bodemkwaliteit. In de beginjaren merkten we op verschillende percelen een onderuitgezakte pH (zuurtegraad) en een lage kalitoestand. Daartegenover hadden we hoge fosfaatcijfers en kon het organischestofgehalte best opgekrikt worden. In de monocultuur snijmais tijdens de voorgaande pacht verzuurde de bodem door verdichting, eenzijdig gebruik van snelwerkende stikstofbemesting en export van kalium, calcium en magnesium. We merken nu dat we het organischestofgehalte met de gras-klaver in de rotatie effectief kunnen opkrikken, maar dat de bodems nog behoefte hebben aan bekalking en extra kalium. We corrigeren daarom met kalkmeststoffen, boerderijcompost en bepaalde hulpmeststoffen. We zien in onze analyses ook al een stukje koolstofopbouw en een duidelijke trend dat de stikstofbeschikbaarheid ten goede komt.”


Combinatie eiwit- met graanteelt


De bodemkwaliteit wordt verbeterd door het vergroten van de gewasdiversiteit en het elkaar sneller laten opvolgen van gewassen in het systeem. “Diversiteit in gewassen kan je enerzijds bekomen door een uitgebreide rotatie, maar ook door soortenrijke groenbedekkermengsels en het zetten van mengteelten. Elk gewas heeft op zich iets te bieden op het vlak van bodemkwaliteit, beworteling en voeding aan het bodemleven.”
Op het proefplatform wordt onder meer onderzocht of het telen in stroken van 6 meter breed een stabielere opbrengst kan brengen met minder aantasting door ziekten en plagen. Met het Leg-O-project wordt door de combinatie van eiwitteelten (erwt, veldboon of rode nierboon) met graanteelten (baktarwe, brouwgerst, durumtarwe) een hogere biodiversiteit verwacht die meer natuurlijke vijanden van plaagsoorten aantrekt. Die proeven lopen zowel in gangbare als in biologische teeltomstandigheden. “In dit strokenteeltsysteem zit een rotatie waar vlinderbloemigen afwisselen met granen, wat in een akkerbouwsysteem een heel logische combinatie is. Vlinderbloemigen brengen stikstof in het systeem die later kan benut worden voor de volgteelt graan.”
In samenwerking met INBO en een bakker-molenaar loopt het project Graanwaardig rond oude bakgranen. “Die oude graansoorten scoren sowieso beter qua beworteling en de symbiose met het bodemleven. Mede door dit project kunnen we op bepaalde percelen nog uitgebreidere bodemanalyses uitvoeren.”
 

Hogere nettowinst dankzij goede afspraken, minder inputkosten en betere marktprijzen.

Roller-crimper en directzaaimachine


De bodembewerkingen worden op het proefplatform zo veel mogelijk gereduceerd. Er wordt uitgegaan van het principe dat het gewas het bodemleven voedt en het bodemleven op zijn beurt het gewas voedt. Een bewerking kan nodig zijn voor de zaaibedbereiding, maar tegelijk worden ook systemen uitgetest van directzaai zonder bodembewerking. “Je kan zowel hoofdteelten als groenbedekkerteelten direct laten volgen op de vorige teelt door te zaaien in de stoppel van een hoofdteelt of doorheen de gewasresten van een groenbedekker. Je kan na een graanteelt een complex groenbedekkermengsel telen en eens je daarvan voldoende productie hebt, kan je dat neerleggen met een roller-crimper. Dat is een rol met lamellen die groenbedekkermengsels in bloei niet verhakselt, maar zachtjes kraakt en neerlegt. Daarna volgt een directzaaimachine om meteen zonder bodembewerking in te zaaien. Belangrijk zijn goede groeiomstandigheden voor een voldoende ontwikkeling van het mengsel opdat het kan dienen als een mulchlaag die onkruidonderdrukkend werkt en uiteindelijk ook plantenvoedend is voor de volgende teelt. Het is een goede manier om de rest van het groeiseizoen toch nog verder te benutten. Vorig jaar hebben we getest om in de stoppel van een graangewas dat geoogst werd voor geheleplantsilage (GPS) met directzaai een combinatie in te zaaien van zowel boekweit als gras-klaver-kruiden. Beide gewassen hebben zich kunnen ontwikkelen. De boekweit werd eerst geoogst en de gras-klaver bleef aanliggen voor oogsten in dit jaar.”


Nieuw verdienmodel


Het principe van agro-ecologie is erop gebaseerd om niet op een wereldmarkt te opereren, maar goede afspraken te maken tussen producenten en verwerkers. Er ontstaan belangrijke samenwerkingen tussen ketenactoren op het vlak van logistiek en marketing. “Door ten volle in te zetten op natuurlijke mechanismen van plantenvoeding en gewasbescherming heb je misschien niet altijd een even hoge productie als met het gebruikelijke gangbare systeem, maar je streeft wel naar een betere kwaliteit die je kan valoriseren. De kosten voor meststoffen, arbeid, brandstof en gewasbeschermingsmiddelen zijn sowieso lager, waardoor het saldo een stuk hoger uitkomt. Het is heel belangrijk om teeltafspraken te maken, maar nog belangrijker om goede prijsafspraken te maken. Met de speciale graansoorten op het proefplatform zitten we bijvoorbeeld in een nichemarkt van bakker-molenaars, waar vrij hoge prijzen gegeven worden. Bovendien wordt door op voorhand goede afspraken te maken over de prijs het risico niet langer alleen door de landbouwer gedragen, maar mooi gespreid over de partners.”
 

Demodag


Op 4 juli organiseert ILVO en het Proefplatform Agro-ecologie Hansbeke voor het vijfde jaar op een rij een demodag bedoeld voor landbouwers, onderzoekers, agrarische adviseurs en beleidsmakers. Je bent die dag van harte welkom op het landbouwbedrijf van de familie de Bousies in Hansbeke (Deinze). Het wordt een boeiende en afwisselende dag met speed-interviews, infosessies en -markt, talrijke demo’s en veldproeven:
• Demo’s: mechanische onkruidbestrijding, mechanische graslandvernietiging, doorzaai voor en inzaai van mengteelten;
• Veldproeven: mengteelt mais-klimboon, strokenteeltsysteem peulvuchten-granen, de methode Bonfils Fukuoka voor bakgraan;
• Infosessies over technieken en wetgeving boerderijcompostering, bodemgezondheid herkennen, bodembiodiversiteit en bemesting, kansen voor lokale graanteelt en graanketens, logistieke samenwerkingen, verdienmodellen en marketing.
Meer info en inschrijven kan via https://ilvo.vlaanderen.be/nl/agenda/demodag-agro-ecologisch-proefplatf…;