Nadenken over een toekomstgerichte Europese landbouwvisie

Op initiatief van Europees parlementslid Tom Vandenkendelaere (CD&V/EVP) zakten in Izegem een aantal (Europese) prominenten af voor een gedachte-uitwisseling over het Europese Landbouwbeleid. Boerenbond-voorzitter Lode Ceyssens maakte van het podium gebruik om opnieuw te pleiten voor een landbouwbeleid dat meedenkt met de boeren in plaats van louter technocratisch regels van bovenaf op te leggen.

Na bijna tien jaar loopt het mandaat van Tom Vandenkendelaere als Europees parlementslid af. Het Europees Landbouwbeleid lag daarbij steeds boven op de stapel in zijn bureau. “Het ondernemerschap in de landbouw is het mooiste ondernemerschap dat er is, en het is tijd dat beleidsmakers dat ook waarderen zoals ze dat voor de technologische sectoren en de maakindustrie doen”,  vond Vandenkendelaere.

r
sdfgf
Kwantiteit en kwaliteit

Net zoals elk parlement is het Europees Parlement een debatplaats waar de politieke visies (over de landbouw) flink durven verschillen naargelang de fractie. “De afgelopen jaren was de EVP al te vaak de enige partij die de boeren en de landelijke gebieden verdedigde. Ook wij willen het milieu beschermen, minder vervuilen en groene energiedoelstellingen halen, maar wij willen de transitie samen met de boeren maken en niet ertegen”, aldus de Roemeen Siegfried Muresan, vice-voorzitter van de EVP-fractie in het Europees Parlement. Namens de EVP noemde hij een aantal programmapunten voor de EVP: impactanalyses vóór er maatregelen worden genomen, dialoog met de sector, administratieve vereenvoudiging en investeringen in het platteland om het aantrekkelijk te houden voor jonge mensen.  Opvallend durfde hij ook te pleiten voor niet alleen kwaliteit in voedsel, maar ook kwantiteit. “De wereld heeft steeds meer nood aan voedsel, dus moeten we er voor zorgen dat er genoeg geproduceerd wordt.” In verband met de oorlog in Oekraïne wil de EVP dat Europa landbouwexport uit Oekraïne faciliteert, maar dat dit geen lokale markten mag in het gedrang brengen. Het voedsel uit Oekraïne moet vooral gaan naar markten buiten Europa die dit nodig hebben.
 

Boeren houden van vooruitgang

De Ierse Mairead McGuinness is Europees Commissaris voor Financiële Diensten, Financiële stabiliteit en de Kapitaalmarkten. Alhoewel niet bevoegd voor landbouw, groeide ze op op een boerderij en is ze ook getrouwd met een boer. Al zestien jaar is ze actief op het Europese politieke niveau. “Wat Europese boeren nu nodig hebben, is dat er naar hun bezorgdheden geluisterd wordt. Ook moet er aandacht zijn voor de opeenstapeling van regels voor de sector. Niet alleen vanuit landbouw komen er immers regels op de sector af, maar ook vanuit milieu en handel.” Vanuit de Europese Commissie werd er al een eerste antwoord op de boerenprotesten uit Europa gegeven, onder meer met het opheffen van het doel om tegen 2030 het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te halveren en ook het schrappen van de  regel dat boeren vier procent van hun landbouwgrond moeten voorbehouden voor biodiversiteitsmaatregelen. “De boodschap van de protesterende boeren is dus gehoord, ze hebben weerklank gevonden en acties zijn ondernomen”, zo verdedigde ze de Europese Commissie. Ze noemde voedselonzekerheid een grote uitdaging voor de wereld. “Onze boeren zijn hierbij een deel van de oplossing.” Ze pleitte voor meer dialoog en minder polarisatie. “Polarisatie verhindert vooruitgang en ik ben nog geen enkele boer tegengekomen die tegen vooruitgang is. Boeren houden van innovatie en nieuwe technieken als dit vooruitgang brengt”, stelde ze. 
 

mjjjmj
lj
De boer als kapitein

Dat boeren zich soms de zondeboek voelen van de maatschappij bleek ook uit de bijdrage van Els Verté, directeur bij ‘Boeren op een Kruispunt.’ Nog nooit was het aantal aanmeldingen zo hoog dan de laatste vier jaar. “Boeren hebben het gevoel dat de maatschappij hen niet apprecieert en dat ze steeds de zondebok zijn. In drie jaar tijd ging het aantal sessies bij de psycholoog via Boeren op een Kruispunt maal vier. Boeren hebben het gevoel niet langer baas te zijn op hun bedrijven. Geef hen perspectief in een klare en duidelijke langetermijnvisie”, pleitte ze. “Stel doelen, maar laat de boer kapitein zijn van zijn schip om de doelen te bereiken.”
 

Concrete maatregelen

De Duitser Norbert Lins is voorzitter van de AGRI-commissie in het Europees Parlement. Hij vond dat de sector als antwoord op de boerenprotesten vooral concrete maatregelen nodig heeft. Hij zag dat er een aantal bepalingen rond de goede landbouw- en milieucondities (GLMC, wat vroeger in de randvoorwaarden bepaald werd) onwerkbaar zijn, onder andere in GLMC 6, rond de minimale bodembedekking. “Van sommige van die bepalingen valt niet uit te leggen dat ze gunstig zijn voor biodiversiteit of het klimaat. Ze gaan in tegen de boerenrealiteit op het erf. Wij moeten hard werken en het signaal geven dat we perspectief willen voor jonge boeren.”
 

mhjmj
qsffsdfsq
Doordachte aanpak

Joris Relaes is hoofd van het vlaams onderzoeksinstituut ILVO. Hij klaagde niet zozeer de doelstellingen aan die aan landbouwers worden opgelegd, maar wel de benadering ervan. “Landbouwers willen gerust het pesticidegebruik reduceren. Een halvering van het gebruik is op zich niet onhaalbaar. Maar het moet wel heel doordacht gebeuren. Pesticiden verbieden voor bepaalde teelten waarvoor er maar één pesticide erkend is, maken de teelt onmogelijk en dat mag het doel niet zijn.” Op het Europees niveau ontwaarde hij een zekere naïviteit. “Verplichten dat een kwart van de landbouwproductie biologisch moet gebeuren is totaal fout. Eerst moet de vraag er zijn, en dan zal de productie wel volgen. Ervan uitgaan dat een geïnformeerde consument automatisch wel zal kiezen voor duurzaam geteelde producten is onvoldoende.” In dat pleidooi voor een doordachte aanpak werd hij bijgetreden door Patricia De Clercq, secretaris-generaal van het Departement Landbouw & Visserij in Vlaanderen. “We mogen niet alle problemen oplossen vanuit het landbouwbeleid. We moeten het op een niveau hoger bekijken en ook hebben over het bredere voedselbeleid. We hebben daarbij de dialoog nodig met landbouwers en private actoren.” Wat internationale handelsakkoorden betreft pleitte ze voor een verstandig gebruik van zogenaamde spiegelclausules die even hoge eisen stellen aan landbouwproducten die ingevoerd worden. “Als dit te voortvarend gebeurt kunnen landen met hogere eisen dan ons die ook aan ons opleggen of doen derde landen zelfs de moeite niet meer om tot een handelsakkoord te komen.”
 

Eerst impactanalyses

Vanuit Boerenbond wees voorzitter Lode Ceyssens er op dat landbouwers al heel wat stappen gezet hebben in de transitie naar duurzaamheid. “Vandaag zitten we echter in een situatie waarin Europa enkel de standaarden oplegt waaraan landbouwers moeten voldoen, zonder dat er wordt over nagedacht hoe landbouwers hier aan kunnen voldoen. Ondertussen zitten onze landbouwers gekneld in de situatie dat ze door bijkomende vereisten een stijgende productiekost kennen, maar tegelijkertijd moeten concurreren tegen productie van buiten Europa die aan veel lagere standaarden wordt geproduceerd. Ceyssens noemde het onbegrijpelijk dat er in Europa nog altijd wetgeving wordt goedgekeurd die een belangrijke impact heeft op de sector zonder dat er voorafgaande impactanalyses worden gemaakt.  Voorts ijverde de voorzitter ervoor dat het Europese beleid oog heeft voor de verschillen binnen Europa. Onder andere de verplichting voor landbouwers om grond voor te behouden voor natuurmaatregelen is met de dure grondprijzen in onze regio een erg zware kost. “Het kan niet dat de lat in Europa altijd maar hoger wordt gelegd voor de eigen boeren, terwijl de deur voor import wordt opengezet. Land- en tuinbouwers willen hun verantwoordelijkheid nemen, maar we zijn op een punt gekomen dat er boter bij de vis moet zijn. Het vuur van de boerenprotesten is vandaag een smeulend vuur geworden, maar er zullen duidelijke signalen moeten komen dat Europa het meent of het vuur zal terug hoog oplaaien.”
 

lode
Geen innovatie smoren

Stefan Top staat aan het hoofd van AVR, gespecialiseerd in de productie van machines voor de aardappelteelt. Daarnaast is hij ook lid van CEMA, die de Europese machinebouwers voor de land- en tuinbouw verenigt. “Europa spreekt op het vlak van technologie met een dubbele stem. Je kan niet enerzijds blijven hogere eisen opleggen en anderzijds innovatie smoren die die mogelijk maakt die eisen te halen.” Daarbij verwees hij ook naar de hele discussie rond ggo’s.  Hij werd daarbij bijgetreden voor Benjamin Laga, CEO bij Protealis, dat veredeling doet naar eiwithoudende gewassen. “Europese veredelingsbedrijven zoals Syngenta, Bayer of BASF ontwikkelen niet voor Europa omdat de helft van hun inkomsten uit technologie komt en niet van zaaigoed. Technologie die in Europa vaak niet aanvaard wordt.”
 

kljlkjh
ùlkjmkl
Heimwee naar vroeger

Herbert Dorfmann is lid van het Europees Parlement en binnen de EVP coördinator voor landbouw en landelijke ontwikkeling. Hij legde de aarzeling om innovatieve technieken te omarmen ook bij de consument. “Mensen willen de nieuwste kleren, iphone en auto’s. Maar bij voedsel is het omgekeerd, en wil men terug naar het verleden. Zelfs boeren zijn niet altijd trots op innovatie en verkopen het plaatje uit de goede oude tijd als model. Het verleden was misschien mooi, maar er stierven wel mensen van de honger.” Stefan Top bevestigde: “Ook binnen het Europees beleid is er heimwee naar de oude landbouw van vroeger. Maar dat is niet de toekomst van de jeugdige landbouwers. Zij willen een duurzame landbouw, maar een moderne landbouw.” Dorfmann zag als Italiaan de helft van het Italiaanse landbouwareaal (vooral in de bergen) verloren gaan doordat de boeren er geen inkomen meer uit konden halen. Hij wil een betere verdeling van de meerwaarde door de keten. Stefan Top nuanceerde evenwel. “Alvast in de aardappelsector zat de prijsvorming van de afgelopen jaren vrij goed. Wij hebben weinig klanten met financiële problemen en er is ook investeringsbereidheid. De toename in contractprijzen voor aardappelen zorgde ervoor dat ook de groenteverwerkers moesten volgen. We zijn actief in een bevoorrechte sector. Wij hebben zeer goede aardappeltelers, een efficiënte verwerking en kunnen via de zeehavens en de aanwezigheid van lege retourcontainers efficiënt exporteren naar verstedelijkte gebieden die vaak ook dichtbij havens gelegen zijn. Dat is een duurzaam model.”
 

Kunnen vergunnen

Het afsluitend woord van voor Vlaams minister voor Landbouw Jo Brouns. “Als Europa zijn we top in de wereld om zaken te reguleren. Maar als je strategisch bezig bent, moet je durven innoveren en ruimte geven aan ondernemerschap. Ik geloof heel sterk in de kracht van innovatie, maar in Brussel is er te veel over de sector gepraat en te weinig met de sector.” Hij had voor Boerenbond, ABS en Groene Kring lovende woorden omdat ze hun nek durfden uitsteken en met de overheid stappen durfden zetten in de goede richting. “Niemand is tegen natuur en natuurherstel. Maar we moeten dit met gezond boerenverstand benaderen. We kunnen maar verduurzamen door te vernieuwen, en om te kunnen vernieuwen moet je kunnen vergunnen. Die rechtszekerheid is ook voor andere sectoren een van de grootste uitdagingen.”
 

cvwvw