Menu

Na het stikstofarrest een grondwaterarrest?

Terug naar Actualiteit
Thema: 
‘Grondwaterwinning op de helling in Vlaanderen’ was de titel waarmee de krant De Tijd uitpakte naar aanleiding van een arrest van de Raad van State waarbij een vergunning voor grondwaterwinning van een landbouwbedrijf werd vernietigd.

Leen Franchois, Katrien Van Herck en Ilse Geyskens, Studiedienst Boerenbond

Na het stikstofarrest zou Vlaanderen nu ook een grondwaterarrest hebben, aldus De Tijd. Ook minister Demir waarschuwde meteen voor grote gevolgen voor de regelgeving voor grondwaterwinningen. Zoals onze voorzitter zegt in 'Op de eerste rij', wordt landbouw hier onterecht in het vizier genomen. De oorzaak van de vernietiging van de grondwatervergunning was van een totaal andere orde. 

Het arrest

De Raad van State vernietigde begin maart een vergunning voor een grondwaterwinning die door de Antwerpse bestendige deputatie aan een landbouwbedrijf was verleend. De Raad stelt dat uit het dossier niet blijkt dat de winning geen nadelige gevolgen zal hebben op de beschermde soorten in de buurt. Om de mogelijke impact van de vergunning op de speciale beschermingszone te beoordelen, moest in het dossier een passende beoordeling opgemaakt worden. De Raad van State verwijst hier echter niet – zoals in de media werd opgeworpen – naar de zogenaamde vijfcentimetergrens die wordt gebruikt bij de opmaak van grondwatermodelleringen in het kader van passende beoordelingen. Er is hier gewoon sprake van onvoldoende motivering door de vergunningverlenende overheid nadat er door het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) twee verschillende adviezen, waarvan één negatief, werden afgeleverd. De vergunningverlenende overheid had beter moeten onderbouwen waarom zij de activiteit toch vergunt, aldus de Raad van State. Ook waren tijdens het openbaar onderzoek niet alle vereiste documenten aanwezig in het aanvraagdossier, wat een procedurele, en geen inhoudelijke kwestie is. Dit arrest nu dezelfde precedentswaarde geven als het stikstofarrest, is fake news. In het stikstofarrest wordt de significantiedrempel van 5% waaronder geen passende beoordeling moest worden opgemaakt, onderuitgehaald bij gebrek aan voldoende wetenschappelijke onderbouwing. In het grondwaterarrest van maart heeft de Raad van State zich niet inhoudelijk uitgesproken over de zogenaamde vijfcentimetergrens. ANB adviseerde negatief, onder andere wegens een onvolledige passende beoordeling, maar sprak zich ook niet inhoudelijk uit over de toegepaste vijfcentimetergrens. Toch kondigde minister Demir aan dat ze de wetenschappelijke onderbouwing van die 5 cm wil onderzoeken …

Land- en tuinbouw onterecht in het vizier

In datzelfde artikel in De Tijd vindt de journalist het bovendien nodig om te benadrukken dat ‘de landbouw een leeuwenaandeel in het vergunde debiet van grondwaterwinning heeft’ terwijl dit pertinent onjuist is. Het volstaat nochtans te kijken naar de cijfers van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Drinkwaterwinning (63%) wordt gevolgd door landbouw met vele kleine winningen (17%) en industrie (15%). Een onjuiste weergave in de krant dus waarmee de toon nog maar eens gezet is ...

Bovendien wordt de indruk gewekt dat er voor grondwaterwinningen op los wordt vergund, terwijl er al jaren een strikt beleid wordt gevoerd. In de stroomgebiedbeheerplannen 2015-2021, die uitvoering geven aan de Europese Kaderrichtlijn Water, werden voor grondwater gebiedsgerichte herstelprogramma’s opgenomen. Daarin werd, afhankelijk van de toestand van het grondwaterlichaam, bepaald hoeveel grondwaterwinning er nog kan vergund worden, en indien nodig, hoeveel er moet worden afgebouwd. De VMM past dit beleid strik toe in haar adviesverlening. Ook in het ontwerp van stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027, waarvan het openbaar onderzoek sinds half maart is afgelopen, zitten herstelprogramma’s die in verschillende gebieden nog werden verstrengd. De Vlaamse regering moet deze plannen nog goedkeuren terwijl in De Tijd al werd aangekondigd dat er nog een ander plan komt om de regelgeving te verstrengen. Van een integraal waterbeleid gesproken.

 

Grondwatergebruik gedaald, maar noodzakelijk voor planten en dieren

De cijfers van de VMM tonen aan dat het totale vergunde volume voor grondwaterwinning sterk is afgenomen in de voorbije 20 jaar (zie figuren 2 en 3). Het in 2018 vergunde volume was ongeveer 25% lager dan in 2000. De afname werd vooral gerealiseerd in de drinkwaterproductie en de industrie. Niet alleen in de diepe grondwaterlichamen is het vergunde volume afgenomen, maar ook in het freatische (ondiepe) grondwater is het vergunde volume voor grondwaterwinningen gedaald. Het strengere vergunningenbeleid uit de herstelprogramma’s voor diepe grondwaterlichamen heeft dus niet geleid tot een toename van het vergunde volume van grondwaterwinning in het freatische grondwater.

Deze daling doet zich in de land- en tuinbouwsector niet voor. Dit is ook niet zo verbazingwekkend aangezien productieprocessen in deze sector niet zonder water kunnen en dus niet zomaar kunnen worden stilgelegd. Land- en tuinbouwers werken immers met levend materiaal. Bovendien is er voor verschillende toepassingen ook een bepaalde kwaliteit van water nodig. Naast het gebruik van grondwater zorgt de land- en tuinbouw ook voor de aanvulling ervan. Als beheerder van de open ruimte speelt onze sector daar een grote rol. Met initiatieven zoals peilgestuurde drainage en werken aan bodems die water nog beter kunnen vasthouden, wordt hier gebiedsgericht invulling aan gegeven.


Dat (grond)water kostbaar is beseft onze sector maar al te goed. De land- en tuinbouwsector heeft de voorbije jaren al belangrijke inspanningen geleverd om zuinig met water om te springen. Het doorgedreven hergebruik van hemelwater in de glastuinbouw, het gebruik van druppelbevloeiing in de aspergeteelt en fruitteelt, het gebruik van nippels met cup of druknippels in de intensieve veehouderij zijn maar enkele voorbeelden. Samen met de praktijkcentra bekijkt de land- en tuinbouwsector waar nog winsten kunnen worden geboekt.

Effect infiltratie op grondwaterlagen groter dan oppompen grondwater

Naast het oppompen van grondwater blijkt het gebrek aan infiltratie, door onder andere verharding, een nog grotere impact te hebben op de grondwaterlagen. Regenwater dat niet infiltreert, kan immers de grondwaterlichamen niet aanvullen. In het kader van een recent uitgevoerde waterbalansstudie voor de provincie Limburg kwamen onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel tot de conclusie dat als de grondwatervoeding met 20% zou stijgen door meer infiltratie, de gemiddelde grondwaterstand in de ondiepe watervoerende lagen in de provincie Limburg met 55 cm zou stijgen. Dat is elf keer zoveel (!) als bij 20% minder oppompen.

Waarom de grondwaterwinning op de helling zou moeten komen te staan is ons dus allerminst duidelijk. Wie dat in dit arrest wél leest, heeft duidelijk andere bedoelingen.

Meer informatie

Thema: