Menu

Hoe voorkom je bodemverdichting?

Terug naar Actualiteit
Wat kan je doen aan bodemverdichting en welke technieken helpen je om bodemverdichting te voorkomen? We zochten het uit voor jou.

Bart Vleeschouwers. Beeld: KUHN

Op heel wat percelen kan je na een regenbui plassen zien staan. Dat is meestal het gevolg van verdichte lagen in de ondergrond, zeker als dat water na enkele uren niet weggetrokken is. De oorzaak van die verdichting moet je meestal niet ver zoeken, maar is over het algemeen toch complex. Vaak gaat het om een combinatie van (te) zware machines, onaangepaste bandendruk, bewerken in te natte omstandigheden of vorming van een ploegzool door steeds op dezelfde diepte te ploegen… De analyse maken, levert vaak ook al aanzetten voor een mogelijke oplossing. Toch zijn er nog meer aandachtspunten.

Verdichte lagen in een perceel verstoren de normale groei van de gewassen omdat de wortels van de planten niet goed kunnen uitgroeien. De planten staan als het ware in een bloempot. In droge periodes zullen de gewassen dan ook al snel droogtestress ondervinden en bij extreme situaties zelfs afsterven. De laatste zomers hebben we daarvan genoeg voorbeelden gezien.

Tegelijk zullen deze verdichte lagen bij matige of zware regenval al snel waterplassen doen ontstaan waardoor de gewassen dan weer in ademnood kunnen komen. En als er dan moet geoogst worden op dergelijke waterverzadigde percelen zal de daarbij geproduceerde modder de bodemtoestand nog verder verslechteren. Van een vicieuze cirkel gesproken!

Als deze situatie zich beperkt tot de kopakkers, waar per definitie meer moet gemanoeuvreerd worden met machines, valt er nog mee te leven maar als het hele perceel ervoor gevoelig is, zit je met een serieus probleem.

Wat kan je eraan doen?

Elke boer weet wel wanneer hij beter van het land blijft, maar vaak kan het niet anders door tijdgebrek, afspraken met de loonwerker of de verwerkende industrie. ‘Met de moderne machines trekt men zich er wel door’, hoort je dan wel eens zeggen. Vroeger wist elke boer dat je na Allerheiligen eigenlijk niet meer op het land mocht komen, want dat je dan niets goed meer kon uitrichten …

Om te voorkomen dat je zo laat op het seizoen nog op het veld moet, kan je het ook op een heel andere manier aanpakken door bijvoorbeeld voor variëteiten te kiezen die vroeger oogstrijp zijn en andere afspraken te maken met afnemers

Door voor vroegrijpende rassen te kiezen, kan je er inderdaad voor de meeste teelten voor zorgen dat ze in betere omstandigheden kunnen worden geoogst. Dit vraagt op het bedrijf wel een hele omschakeling, want de hele planning van planten, onderhouden en oogsten moet dan herbekeken worden. En misschien moet je ermee leren leven dat die laatste kilo of graad suiker niet meer kan gehaald worden als men vroeger moet oogsten. Toch zal de grond je dit op korte termijn wel teruggeven door gezonder te worden en duurzaam betere vruchten voort te brengen.

Kan de techniek een oplossing bieden?

Het is bekend dat men minder bodemverdichting veroorzaakt als de bandenspanning van tractor en machines lager is. Vooral in de diepere lagen is dat verschil meetbaar, minder aan de oppervlakte. Het inzetten van rupsbanden heeft de laatste jaren ook een hele vlucht genomen. Nochtans zijn rupsbanden niet altijd zo goed. Ze veroorzaken even goed verdichting en de verleiding om ermee door te gaan – ook als het al lang niet meer verantwoord is – is erg groot. Je ploegt er immers ongeveer overal mee door! Er zijn bovendien studies die aangetoond hebben dat rupsbanden soms trillingen veroorzaken die verdichting in de ondergrond tot gevolg kunnen hebben. De ophanging van de rupsen bepaalt in grote mate hoe de druk wordt verdeeld.

Er zijn natuurlijk heel wat manieren om verdichte lagen te breken met allerlei vormen van brekers en (diep)woelers, maar voorkomen blijft nog altijd beter dan genezen.

Andere technieken

Er zijn ook andere manieren om verdichting te voorkomen. Zo kan je bijvoorbeeld on-land (‘bovenover’) ploegen. Daarbij rij je niet met één kant in de voor, zoals gewoonlijk, maar rij je bovenop het ongeploegde deel. Dat kan wel enkel als jen met een voldoende grote ploeg werkt (met minstens 5 scharen) die daar liefst op voorzien is. Een gps-systeem is onontbeerlijk om een juiste lijn aan te houden. Deze techniek is bijna onmogelijk toepasbaar in natte omstandigheden, maar dan is het eigenlijk niet het moment om te ploegen. Bij moderne on-land-ploegen kan soms vanuit de cabine overgeschakeld worden naar ‘in de voor’.

Een andere teelttechnische aanpak is het werken met vaste rijpaden. Vooral als je ploegloos boert, is dit mogelijk. De verdichting beperkt zich dan tot de rijpaden en de rest van het perceel blijft dan ongemoeid. Uiteraard is dit wel niet mogelijk in een rotatie met suikerbieten en/of aardappelen, dus voor de meeste Vlaamse akkerbouwers is dit niet meteen een optie. In de groenteteelt zijn er wel veelbelovende proeven. Het grootste knelpunt is wel dat alle machines dezelfde werkbreedte (of een exact veelvoud van die breedte) moeten hebben.

Een optie die steeds vaker in beeld komt, zeker in de tuinbouw, is de inzet van robots. Deze zijn veel lichter dan de klassieke machines en kunnen evengoed mooi werk leveren in het veld zonder verdichting te veroorzaken. Er zijn trouwens ook voor de klassieke akkerbouw ontwikkelingen in die richting zodat we ook daar mogelijkheden krijgen om voor minder zware taken met minder zware machines op het veld te komen.

Een andere piste die zeker de moeite waard is, is het aanspreken van de loonwerker(s) over deze problematiek. Vlaanderen is een echte loonwerkersregio en dus wordt een belangrijk deel van de bodemverdichting veroorzaakt door hun machines. Waarom de loonwerker niet eens aanspreken in de rustige wintermaanden om te bekijken of andere technieken haalbaar zijn?

Misschien is het ook nuttig om de loonwerker een ietsje meer te betalen, op voorwaarde dat hij je percelen enkel met een bandendrukwisselsysteem betreedt? Voorts kan het inzetten van lichtere oogstmachines ook al een heel verschil maken. Het hoeft echt niet altijd groter en zwaarder te zijn …

Als we de natuur haar werk laten doen

Op percelen met ernstige verdichtingen kan je ook proberen om de natuur in te schakelen om deze verdichtingen op te heffen. Zo zijn er aanduidingen dat bepaalde plantensoorten sterke penwortels kunnen vormen die door verdichte lagen kunnen doordringen en op die manier het probleem kunnen helpen oplossen. Daarbij denken we bijvoorbeeld aan koolzaad of bladrammenas die erom bekend staan om sterke penwortels te vormen.

Maar ook de fijnere aanpak kan resultaten opleveren: zo kan het inzetten van planten met fijne en dichte wortelsystemen (oppervlakkige) verdichting helpen oplossen. Meestal helpt het dat er eerst machinaal gezorgd wordt voor het grof opbreken van de storende laag, want door een laag ‘beton’ geraakt geen enkele plant (tenzij misschien de Japanse duizendknoop maar die zien we liever niet in onze velden).

Zorg ook voor voldoende organisch materiaal zodat regenwormen voedsel vinden en met hun gangen de verdichting van de bodem kunnen voorkomen. Ploegloos boeren kan ervoor zorgen dat er genoeg organisch materiaal op de bodem ligt om regenwormen aan te trekken. Deze regenwormen graven dan opnieuw gangen in de grond naar diepere bodemlagen.

Wie op de ‘natuurlijke’ manier wil werken, moet er wel rekening mee houden dat het probleem niet in één jaar opgelost is. Het kan al snel enkele jaren duren voordat je de resultaten begint te merken.

Meer informatie