fvf

Hittegolf op komst. Pas op voor hittestress!

8 augustus 2022

Het KMI voorspelt de komende dagen opnieuw temperaturen van (ruim) boven de 30 graden. Dat vraagt om extra waakzaamheid. We zetten een aantal zaken op een rijtje.

Gewassen op het veld, hittestress bij dieren

De warmte zorgt bij heel wat landbouwers voor kopzorgen. Niet enkel over de gewassen die op de velden staan, maar er is ook het mogelijk gevaar van hittestress bij dier (en mens). Zeker als de komende dagen of weken de temperaturen nog verder zouden gaan klimmen.

We moeten intussen leren leven met langere perioden van warm (en droog) weer, en dat is als landbouwer niet vanzelfsprekend. De droogteproblematiek is een belangrijke kant van de zaak, maar er zijn ook veel uitdagingen voor landbouwers. Zowel voor de planten en teelten van akkerbouwers en zeker ook voor veehouders en hun dieren. Want bijvoorbeeld hittestress kan potentieel gevaarlijk zijn, zowel voor mens als voor dier.

Landbouwers stellen elke dag alles in het werk om de gezondheid van hun vee te beschermen, niet in het minst uit het oogpunt van dierenwelzijn. Er zijn verschillende manieren om hittestress bij landbouwdieren te vermijden of te verlichten, en die hoeven niet altijd kapitaalintensief te zijn. Veel is echter afhankelijk van het bedrijfstype, de infrastructuur en de manier van werken op het landbouwbedrijf. Voor voldoende schaduw en water zorgen, is een eerste belangrijke tip. Zeker op weides is het van belang om in de nodige beschutting en voldoende water te voorzien.

bg

Heel wat landbouwdieren zijn beter aangepast aan frisse temperaturen dan aan hitte. Kippen hebben bijvoorbeeld geen zweetklieren om hun lichaamswarmte kwijt te geraken. Ze verliezen warmte door de lucht die ze uitademen, maar wanneer de omgeving warm en vochtig is kost dat meer inspanning.

Op varkensbedrijven zijn het vooral de vleesvarkens en de kraamzeugen die het meest gevoelig zijn. Ook een varken kan immers niet zweten. Hitte, gecombineerd met hoge luchtvochtigheid, kan ervoor zorgen dat ze het benauwd krijgen en dat kan ernstige problemen veroorzaken.

Algemeen leiden hoge temperaturen tot een lagere voederopname en daardoor zullen de vleesvarkens minder snel groeien. Bij de zeugen in het kraamhok daalt de melkproductie, met als gevolg dat de biggen minder goed groeien. Ook pas gedekte zeugen ondervinden problemen, waardoor er een verhoogde kans is op terugkomers en hoogdrachtige zeugen kunnen verwerpen.

In de pens van herkauwers wordt, door de fermentatieprocessen, behoorlijk veel warmte geproduceerd. Ook zij voelen zich beter bij koude dan bij hitte. Hittestress tijdens de productie, dracht of droogstand kan zware gevolgen hebben en kan een langdurig productieverlies betekenen.

cdc

Runderen, geiten en schapen die last hebben van de warmte zullen minder grazen, de schaduw opzoeken en kunnen een versnelde ademhaling hebben.

Als de dieren hijgen met open muil, minder gaan liggen (makkelijker hijgen) en minder gaan herkauwen, dan spreken we al van matige tot ernstige hittestress. Probeer dit tijdig te herkennen; ook koeien in vroege dracht of in de droogstand lopen een groot risico.

Laat je dieren in de warmte met rust

Elke diersoort reageert anders op hitte, maar er zijn een aantal basisprincipes die elke veehouder in acht kan nemen tijdens een warme periode. Zo laat je de dieren best zo veel mogelijk met rust tijdens de warmste momenten van de dag.

Voederen doe je liefst op de koelste momenten. Zorg ervoor dat er voldoende wateropname is en dat voeder niet te veel blijft staan, want dan kan het door de hitte gaan broeien en minder smakelijk worden.

Het kan goed zijn om je voedermanagement aan te passen in warme periodes. Bespreek dit met je voederleverancier- of adviseur. Zo kan je voorkomen dat dieren door de warmte minder voeder gaan opnemen. Veel stallen zijn vandaag voorzien van een koelsysteem of ventilatoren.

Controleer deze regelmatig, zorg dat de ventilatoren schoon zijn en zet het systeem tijdig op. In een gesloten stal is het belangrijk dat de temperatuur niet te snel zakt, want dat kan longproblemen veroorzaken.

Voorzie schaduw of beschutting

Het aanbieden van schaduw of beschutting op de weide is wettelijk verplicht tijdens een hittegolf. Niet dat er nu al sprake is van een hittegolf, maar de zomer is nog lang. Volle zon kan onverwacht snel doden, zelfs als er een briesje staat.

Beplanting of structuren moeten voldoende schaduw geven voor alle dieren, anders is opstallen in een luchtige, goed geventileerde stal een must. Vergeet ook zeker de kalverhutten niet te controleren.

Heb je een vernevelaar, dan moet die goed afgesteld zijn en gecombineerd worden met een goede ventilatie, anders verhoogt het de luchtvochtigheid zodat er minder lichaamswarmte aan de lucht kan worden afgegeven. Uiers worden best droog gehouden.

Ook het tijdelijk witkalken van ramen, bijvoorbeeld in de varkensstal, kan een mooie temperatuurdaling teweegbrengen.

Je kan als landbouwer nog zo goed voor je dieren zorgen, zodra ze opgehaald worden ligt hun welzijn buiten je eigen controle. Heel wat andere schakels in de keten werken nu met een hitteplan, wat de manier van werken tijdens hittegolven vlotter moet laten verlopen. Die hitteplannen zijn voor alle duidelijkheid nu nog niet van kracht.

Denk in de warmte ook aan jezelf

De bezorgdheid van een veehouder gaat vaak eerst naar zijn of haar dieren en dan pas naar zichzelf. Maar wie buiten werkt, mag de effecten van hitte op de gezondheid niet uit het oog verliezen. Het belangrijkste aandachtspunt is de zon.

Wie regelmatig verbrandt, loopt meer risico op huidkanker. Probeer dus de zon tussen 11 en 16 uur te vermijden. Geen sinecure op een landbouwbedrijf, maar je kan misschien je planning wat aanpassen of werken met een zonnescherm bij bepaalde werkzaamheden. Bescherm je hoofd met een hoed of pet en smeer gepaste zonnecrème.

dcd

Als werkgever heb je daarnaast ook de verplichting je werknemers te wijzen op de gevaren van de zon en te zien welke aanpassingen er aan het werk mogelijk zijn om blootstelling te beperken. Zorg ervoor dat er voldoende rustpauzes zijn in functie van de zwaarte van het werk en begin eventueel vroeger in de ochtend.

Stel koel water ter beschikking van je personeel. Alcohol- of suikerhoudende koolzuurrijke dranken zijn tijdens de hitte te vermijden.

Lees hier ook meer.

Hieronder vind je een aantal artikelen terug die de voorbije jaren, specifiek over hittestress bij runderen, in ons ledenblad Boer & Tuinder zijn verschenen.