Het stikstofakkoord ontleed

2 maart 2022

Na maanden onderhandelen heeft de Vlaamse regering vorige week eindelijk een consensus bereikt over het PAS-dossier. We nemen je mee door de grote lijnen van wat de Vlaamse regering vorige week naar voor schoof als haar visie op de definitieve PAS.

Vervroegde stopzetting en vrijwillige opkoopregelingen

Voor de rode bedrijven uit 2015 die nog niet in het flankerend beleid ingestapt waren, is het verdict loodzwaar. Deze zogeheten ‘piekbelasters’ zullen ten laatste in 2025 de deuren moeten sluiten. Er zal decretaal worden ingegrepen in hun vergunning. Donkeroranje bedrijven (met een impactscore* hoger dan 20%) worden niet verplicht tot stopzetting, maar kunnen er wel vrijwillig voor kiezen om in 2023 in te stappen in een uitkoopregeling. In de pers worden deze rode en oranje bedrijven afgeschilderd als ‘de grootste vervuilers’. Laat ons duidelijk zijn: deze bedrijven hebben niet per se de grootste uitstoot, maar hebben gewoon pech dat bij hen in de buurt een Natura 2000-gebied werd aangeduid. In het licht van de crisis in de varkenshouderij wordt voor varkensbedrijven met een impactscore van meer dan 0,5% dit jaar al een oproep voor vrijwillige opkoop georganiseerd. Bedrijven krijgen een vergoeding per dier, als referentie voor het aantal dieren wordt het productiejaar 2021 gebruikt. Het is mogelijk om slechts voor één stal in te stappen in de regeling.

Generieke maatregelen

Om de stikstofdruk op waardevolle natuur te doen dalen, moet zo goed als elk bedrijf aan de bak. Zo moeten varkens- en pluimveebedrijven op alle niet-AEA- (ammoniakemissiearme) stallen een reductie van 60% realiseren, ten laatste tegen 2030. Het is wel nog mogelijk om voor niet-AEA-stallen een tijdelijke vergunning te krijgen tot 2030 (uitbollersregeling). Door de eis op stalniveau uit te schrijven, worden de inspanningen van stoppers (al dan niet als gevolg van de opkoopregelingen) niet gevaloriseerd.

De melkvee- en vleesveehouderij moet op sectorniveau een reductie van 15% realiseren ten opzichte van de referentietoestand 2015. De doelstelling van vleeskalveren wordt op 20% gezet. Om (een deel van) deze doelstelling te bereiken, moet elk melk- of vleesveebedrijf ten laatste tegen eind 2025 een maatregel van minimaal 5% doorvoeren, bij vleeskalveren wordt die bedrijfsdoelstelling op 20% gelegd. Begin 2026 moeten de deelsectoren halfweg zijn, zo niet zal er worden ingegrepen op het aantal dieren in deze deelsectoren. Een gevaarlijke stok achter de deur dus.

Voor kleine en biologische bedrijven worden uitzonderingen voorzien op de generieke maatregelen. Voor diercategorieën waarvoor geen maatregelen ter beschikking zijn, zal een PAS-lijst worden opgesteld die dan moet worden toegepast.

Naast de reductie van stalemissies wil het akkoord ook de emissies afkomstig van bemesting aanpakken. Daartoe wordt vanaf 2028 de ontheffing op nulbemesting in alle groene bestemmingen in SBZ-H (habitaatrichtlijngebied) en in VEN (Vlaams Ecologisch Netwerk) opgeheven, met uitzondering van de huiskavels. In totaal wordt zo’n 5000 ha getroffen. Ook dit is contractbreuk van de Vlaamse overheid.

Maatwerkgebieden

In vijf gebieden zijn de generieke maatregelen niet voldoende om de doelstellingen te halen. Hierop zal maatwerk nodig zijn. In vier van deze gebieden (Voerstreek, De Maten, Mechelse Heide en Kalmthoutse Heide) zijn geen bijkomende emissiereductie-inspanningen nodig. Hier worden de natuurdoelen toegewezen en zet men in op natuur- en inrichtingsmaatregelen, die weliswaar ook impact kunnen hebben op landbouw. Omdat in het Turnhouts Vennengebied de doelafstand te groot is, moeten hier ingrijpendere bijkomende maatregelen komen. In dit gebied krijgt een intendant – gewezen Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche – twee jaar de tijd om een ontwikkelingsplan op te stellen. In afwachting van dat plan is er in het werkgebied een bewarend beleid inzake bedrijfsontwikkeling.

Decretale verlenging

Bedrijven waarvan de vergunning in 2021 afliep of in 2022 zou aflopen, verkeerden de laatste maanden in grote onzekerheid. Het PAS-akkoord voorziet voor deze bedrijven een decretale verlenging van anderhalf jaar na vaststelling van de definitieve PAS. Ook de termijn om een vergunningsaanvraag in te dienen voor het aflopen van de vorige wordt verkort.

Ontwikkelingsruimte is miniem

Hervergunnen van zowel bestaande als aangepaste activiteiten is mogelijk, zolang het bedrijf de generieke maatregelen toepast én de emissies van het bedrijf niet stijgen. Intern salderen is hierbij toegelaten. Uitbreiden met een stijging van emissies zal de komende jaren echter enkel mogelijk zijn als je impactscore lager is dan 0,025%. Deze drempelwaarde zal stijgen tot een maximum van 0,8% naargelang de inspanningen van de sector worden gerealiseerd. Hoe meer reducties de sector kan realiseren, hoe hoger de drempel komt te liggen en dus hoe meer ruimte er is op vergunningsvlak. De ontwikkelingsruimte blijft echter erg beperkt door de lage drempel van maximum 0,8%.

NER’s als sturend instrument

Bovenop al het voorgaande wordt het bestaande systeem van de NER hervormd om in het kader van de PAS de grootte van de veestapel te managen. Daartoe wordt het systeem van groei mits mestverwerking stopgezet en uit het decreet geschrapt. Daarnaast wordt een groot deel van de slapende NER’s afgeroomd. Elk bedrijf mag het gemiddeld aantal actieve NER’s van de drie laatste jaren + 10% houden (mits enkele uitzonderingsregels). Tot slot verdwijnen ook de meeste uitzonderingen op de korting bij verhandeling van NER-D’s.

Stikstofsaneringsplan

Naast heel wat inspanningen voor landbouw, wordt er in het akkoord ook gesproken over een stikstofsaneringsplan dat inzet op natuurherstel en zo tegemoetkomt aan de verplichting om een PAS-herstelbeleid te voeren.

Budget

En last but not least, het budget. De Vlaamse regering trekt voor het PAS-akkoord 3,6 miljard euro uit, waarvan 2,4 miljard voor landbouw. Het grootste deel daarvan wordt ingezet als transformatiesteun die landbouwers moet helpen om de generieke maatregelen te kunnen toepassen. Zo zullen landbouwers op 40% investeringssteun voor de hele ammoniakemissiearme stal kunnen rekenen; voor jonge boeren wordt dat zelfs 65%. Daarnaast gaan er ook heel wat middelen naar de opkoopregelingen en een flankerend beleid voor piekbelasters en getroffenen van het opheffen van de ontheffing op nulbemesting.

En wat vindt Boerenbond?

Het feit dat dit akkoord flankerend beleid voorziet (in de vorm van een budget dat voor het grootste deel inzet op investeringen en transitie), dat aflopende vergunningen decretaal verlengd zullen worden en dat er ook een specifieke opkoopregeling voor varkens is, belet niet dat dit akkoord voor Boerenbond totaal onaanvaardbaar is.

Met het vervroegd sluiten van de rode bedrijven en het versneld terugdraaien van de ontheffing van nulbemesting in groene bestemmingen in SBZ-H en VEN komt de regering terug op gemaakte afspraken. Naast het feit dat de winsten van deze maatregelen in het licht van PAS beperkt zijn, zal de impact ervan op onze landbouwgezinnen wel enorm zijn. Heeft de Vlaamse regering dan geen enkel besef van welk menselijk leed deze puur principiële beslissing met zich meebrengt? Ondanks de talloze vragen van Boerenbond werd de socio-economische impact nooit zorgvuldig in kaart gebracht; de regering vaart op dat vlak totaal blind. Als de Vlaamse regering zich in het Turnhouts Vennengebied blijft vastklampen aan de absoluut onrealistische stikstofdoelstellingen – waardoor zelfs de hond uitlaten daar uitgesloten zou moeten zijn – zal de impact op de dynamische landbouwbedrijven die dit gebied rijk is nog vele malen groter zijn. Ook het niet valoriseren van de emissiereducties als gevolg van de opkoopregeling varkens in de sectordoelstelling van deze deelsector is onbegrijpelijk. Tot slot blijft de vraag of dit veeleisende akkoord voldoende juridisch robuust is en of de vooropgestelde doelstellingen effectief bereikt zullen worden, vermits grondig ecologisch onderzoek ontbreekt. Gaat Vlaanderen haar landbouwsector echt opofferen zonder garantie op succes? Als het van ons afhangt zeker niet!

*Opgelet: vertrouw niet meer op oude impactscoreberekeningen! Laat je impactscore opnieuw berekenen om een correcte inschatting te kunnen maken van je huidige situatie.

Voor we kunnen spreken van een definitieve PAS moet er nog veel water naar de zee vloeien.

En wat nu?

De Vlaamse regering heeft met dit stikstofakkoord voor het eerst aangegeven hoe zij de definitieve PAS ziet. Dit is echter nog geen beslist beleid. De conceptnota die vandaag voorligt, moet eerst verder worden uitgewerkt, waarna men het plan in openbaar onderzoek kan laten gaan. Tijdens zo’n openbaar onderzoek kan iedereen opmerkingen en bezwaren op het plan formuleren. Boerenbond zal hiervan zeker gebruikmaken om de regering te laten weten wat we van hun visie denken. Vervolgens moet de regering op basis van de resultaten van het openbaar onderzoek definitief beslissen en dan het plan nog in decreten en uitvoeringsbesluiten gieten. Voor we dus zullen kunnen spreken van een definitieve PAS moet er nog heel wat water naar de zee vloeien en zullen wij samen met jullie de strijd voeren om dit akkoord bij te sturen.