Menu

Europa zet alle klimaatzeilen bij

Terug naar Actualiteit
Thema: 
Met 'Fit for 55' zet de Europese Commissie alle klimaatzeilen bij om in 2030 de tussentijdse doelstelling op de weg naar een klimaatneutraal Europa tegen 2050 te bereiken...

Jacques Van Outryve, senior writer | Illustratie: Joris Snaet

Het leek wel alsof het noodweer van 14 juli er op Europese bestelling kwam. Diezelfde dag maakte de Europese Commissie haar voorstel van verscherpte klimaatmaatregelen bekend. Ze verwees bij herhaling naar het noodweer. Klimaat is (nood)weer op lange termijn. Met 'Fit for 55' zet de Europese Commissie alle klimaatzeilen bij om in 2030 de tussentijdse doelstelling op de weg naar een klimaatneutraal Europa tegen 2050 te bereiken. De aanscherping van Europese wetgeving is economie- en maatschappijbreed. Iedereen wordt aangesproken, ook boeren en tuinders.

De Green Deal moet Europa tegen 2050 klimaatneutraal maken. Het is het antwoord van de Europese Unie op haar verbintenissen in het klimaatakkoord van Parijs. Dit groene pact is een blauwdruk voor de Europese economie en maatschappij van morgen, met strategieën op het vlak van biodiversiteit, circulaire economie, nulvervuiling, duurzame en slimme mobiliteit, renovatie van gebouwen, duurzame voedselproductie en consumptie (Farm to fork-strategie), hernieuwbare energie … die stapsgewijs worden uitgerold. Europa heeft ongekende middelen uitgetrokken om de transitie te verwezenlijken. De tussentijdse doelstelling van de Green Deal ligt juridisch vast in de Europese klimaatwet, waarover in juni een politiek akkoord is bereikt. Zo moeten de netto-broekasgasemissies tegen 2030 ten opzichte van het niveau 1990 met minstens 55% worden verlaagd om het einddoel te bereiken. Die 55% is een politiek compromis. Het Europees Parlement had meer gewild. De Raad van Ministers, dat zijn de lidstaten, minder. Met een gedurfd pakket van voorstellen wil de Europese Commissie de Europese Unie (EU) klaarstomen tegen 2030, vandaar de benaming 'Fit for 55'. Het zou een leuk T-shirt-opschrift kunnen zijn, ware het niet dat het om bittere ernst gaat. De EU wil met de uitrol van de Green Deal koploper zijn in de wereld, al is ze slechts verantwoordelijk voor 8% van de mondiale CO2-uitstoot. En de EU krijgt in de wereld navolging. Ook de VS en China zeggen klimaatneutraliteit te zullen nastreven tegen 2050, weliswaar op hun eigen manier. Van mondiale regelmacht gesproken!

Amalgaam van maatregelen

'Fit for 55' gaat om het optrekken van ambities van acht bestaande Europese maatregelen en om vijf nieuwe initiatieven, verspreid over zowat alle beleidsterreinen en economische sectoren: van CO2-uitstoot, productie van energie en brandstoffen, vervoer, renovatie van gebouwen en landgebruik tot grensbescherming. Het is die beleidsmix die het volgens de Europese Commissie voor iedereen economisch en maatschappelijk haal- en hapbaar moet maken. Dat valt nog te bezien. De Europese Commissie zet er een sociaal klimaatfonds en versterkte moderniserings- en innovatiefondsen tegenover. Want nu al is duidelijk dat kostprijzen zullen stijgen.

Zo moet het emissieplafond van elektriciteitsopwekking en energie-intensieve sectoren via het EU-emissiehandelssysteem (ETS) worden verlaagd, waardoor de koolstofprijs gevoelig zal stijgen. De doelstellingen voor emissiereductie van de niet-ETS-sectoren, waaronder de landbouwsector, worden aangescherpt. De verordening inzake landgebruik, verandering van landgebruik en bosbouw, beter bekend onder de Engelstalige afkorting Lulucf, krijgt een zeer verregaande gezamenlijke doelstelling opgelegd. De richtlijnen inzake hernieuwbare energie en energie-efficiëntie worden bijgesteld. Energiebelasting wordt beter afgestemd op het energie- en klimaatbeleid. Wat vervoer betreft, zullen tegen 2035 enkel nog auto’s en bestelwagens op elektriciteit of waterstof worden verkocht. En er komt aan de grens met Europa voor enkele zeer gerichte producten een mechanisme van koolstofgrenscorrectie bij invoer, om zogenaamde koolstoflekkage te vermijden.

Landbouw mee in bad

Wat zijn concrete gevolgen van 'Fit for 55' voor de land- en tuinbouw? We vroegen het aan Diane Schoonhoven, adviseur Klimaat, Energie en Duurzaamheid bij Boerenbond. Zij coördineert samen met Giel Boey, adviseur Internationaal beleid, de Boerenbondactiviteiten rond de Green Deal.

“Vooreerst wat de herziening van de verordening inzake lastenverdeling betreft, de zogenaamde Emission Sharing Regulation (ESR). Dit gaat om sectoren die niet onder de Europese emissiehandel (EU-ETS), maar onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten vallen. Niet-ETS-sectoren zijn gebouwen, wegvervoer en binnenscheepvaart, landbouw, afvalverwerking en kleine industrieën (kmo’s). Lidstaten zullen tegen 2030 gemiddeld 40% van de uitstoot van broeikasgassen moeten verminderen in vergelijking met 2005. Dat is tot nu toe 30%. Noteer dat de bindende streefcijfers sterk kunnen verschillen van lidstaat tot lidstaat, gaande van 10% tot 50%, afhankelijk van de aanwezigheid van de betrokken sectoren. België was aanvankelijk een reductiedoelstelling opgelegd van 35%. In het voorstel is er sprake van 47%. Deze verhoging zal bijna zeker een verhoging van de reductiedoelstellingen voor de Vlaamse land- en tuinbouw betekenen. Daar zullen we tijdig werk van moeten maken.”

Soms wordt er vergeleken met 1990 en soms met 2005. Wat is het verschil?

“Voor internationale klimaatafspraken (Kyoto-protocol/Klimaatakkoord van Parijs) en dus ook voor de grote Europese doelstellingen die vermeld staan in de Green Deal en de 'Fit for 55' (55%) wordt 1990 als referentiejaar gebruikt. Ze verwijzen immers naar die internationale akkoorden. Bij de Europese uitwerking, dat is eigen Europees beleid met Europese doelstellingen, wordt 2005 als referentiejaar gebruikt. Dat is voor ons een groot probleem, omdat onze sector vóór 2005 al heel wat inspanningen had geleverd. Daar wordt dus geen rekening (meer) mee gehouden.”

Wat zijn andere voorstellen die ons raken?

“De huidige doelstelling voor het aandeel aan hernieuwbare energie tegen 2030 zou van 32% naar 42% worden opgetrokken. Er wordt voorgesteld om de energie-efficiëntie tegen 2030 met 9% verhogen. Landbouw gebruikt relatief weinig energie, maar de glastuinbouwsector zit sinds dit jaar wel in de scope om via energiebeleidsovereenkomsten bij te dragen aan de energie-efficiëntiedoelstelling van Vlaanderen. Een verhoging van de Europese doelstelling zou in die zin dus ook voor de Vlaamse glastuinbouwsector gevolgen kunnen hebben. Wat de herziening van de energiebelastingsrichtlijn betreft, wordt voorgesteld om vanaf 1 januari 2023 de milieuprestaties mee op te nemen in de taxatie van brandstoffen. Uitzonderingen zullen worden herzien. Rode stookolie voor de landbouw en vrijstelling van belastingen op aardgas in de glastuinbouwsector worden als een vorm van subsidie voor fossiele brandstoffen aanzien. Er zouden wel uitzonderingen voor onder meer de landbouw mogelijk blijven, maar er zal wel een minimumtaxatie gelden. En dan is er uiteraard de herziening van de Lulucf-verordening. Lulucf staat dus voor landgebruik, verandering van landgebruik en bosbouw. Tegen 2030 moet binnen de Lulucf-sector netto 310 miljoen ton CO2-equivalenten uit de lucht verwijderd zijn. Deze verplichting zal over de lidstaten worden verdeeld. Er wordt voorgesteld dat vanaf 2031 de niet-CO2-emissies in de landbouw (lees: pensemissies, emissies van mestopslag en van bemesting, zowel met kunst- als dierlijke mest) samen met alle bodemgebruik (landbouw, natuur, bos, ander) één sector zouden vormen met één gezamenlijke doelstelling. De Europese Commissie wil dat die ene Lulucf-sector tegen 2035 geheel klimaatneutraal is. Met andere woorden, dat alle emissies uit deze sector (niet-CO2-emissies uit de landbouw, CO2-emissies die vrijkomen uit de bodem als die wordt verhard …) gecompenseerd worden door koolstofopslag in landbouw- en natuurbodems, bos …”

Zitten er in 'Fit for 55' dan enkel bedreigingen of ook kansen voor de landbouw?

“Er zijn zeker bedreigingen. Hogere klimaatdoelstellingen zullen een hogere reductie van broeikasgasemissie tot gevolg hebben. Maar we zitten niet stil, we zijn ermee bezig. Denk aan het convenant ‘enterische emissies’ om slechts een voorbeeld te noemen. Broeikasgasemissies in de landbouw zijn grotendeels van biologische oorsprong en niet zomaar te reduceren. Op dat vlak hebben industriële processen het iets makkelijker. Ook in onze sector zijn bepaalde strategieën die worden gevolgd beloftevol, maar het is werk van lange adem. Denk aan genetica van dieren. Een andere bedreiging is de kostprijs. Een herziening van de richtlijn inzake energiebelasting kan gevolgen hebben op de stookolieprijs. Maar er zijn ook kansen voor onze sector. De Europese Commissie kijkt uitdrukkelijk naar beloningssystemen om koolstof op te slaan, zowel in het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) als op een private koolstofmarkt. Hier zouden landbouwbedrijven van moeten kunnen gebruikmaken. Een ander voorbeeld is de verhoogde doelstelling voor hernieuwbare energie. Ook die biedt kansen, omdat de overheid hiervoor dan mogelijk meer stimulansen zal voorzien, waar de landbouw dan van zou kunnen gebruikmaken. Maar daar zijn we nog helemaal niet zeker van.”

Komen er noodzakelijke wijzigingen aan het Vlaams Klimaatplan?

“Dat is zeer waarschijnlijk. De Vlaamse regering heeft weliswaar steeds gezegd slechts akkoord te gaan met een verhoging van de klimaatambities als de extra verminderingen daar worden gerealiseerd waar ze het meest ‘kosteneffectief’ kunnen worden doorgevoerd. Kostenefficiëntie is in het hele proces een zeer belangrijk begrip. De Europese Commissie zegt trouwens bij herhaling dat de klimaatstreefdoelen op een billijke, kostenefficiënte en concurrerende manier moeten worden verwezenlijkt. Maar er zijn geen eenvoudige, zeer kostenefficiënte maatregelen te nemen in Vlaanderen en in de land- en tuinbouw. Dus eenvoudig wordt het niet!”

Wordt Boerenbond bij de opmaak betrokken?

“Dat mag ik hopen, we kennen de sector immers het best. Aan de diverse adviesraden, waaronder de Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij (SALV) waarin we vertegenwoordigd zijn, is er al een vraag gesteld om een advies uit te brengen over mogelijke maatregelen die op een kostenefficiënte wijze een bijkomende vermindering van uitstoot van broeikasgassen in onze sector zouden kunnen opleveren. Nogmaals, eenvoudige maatregelen zijn er niet! De land- en tuinbouw heeft tussen 1990 en 2018 zijn broeikasgasemissies al met 18% verminderd, wat veel is. Vlaanderen reduceerde in diezelfde periode zijn emissies met slechts 10%. Dit betekent dat bij de wijzigingen aan het Vlaams Klimaatplan rekening moet worden gehouden met ons aandeel in de problematiek, met de draagkracht en het potentieel van de sector en de hoeveelheid emissies die in het verleden al werd gereduceerd.”

Meer informatie

Thema: