“De trots van onze boeren is een sterkte, maar ook een drempel"

1 december 2021
Els Verté is sinds september 2020 directeur van vzw Boeren op een Kruispunt (BOEK). Ze loodste de organisatie mee door de coronatijd en merkt duidelijk dat mentaal welzijn in land- en tuinbouw vandaag sterk onder druk staat. “Hulp vragen blijft voor sommige land- en tuinbouwers nog steeds moeilijk.”

Met wat voor zorgen of vragen kunnen land- en tuinbouwers bij Boeren op een Kruispunt terecht? 
“Land- en tuinbouwers kunnen bij ons terecht voor een breed gamma qua vragen en zorgen, gaande van bedrijfseconomische of bedrijfstechnische vragen over controles, oormerken, pacht, dierenwelzijn … als psychosociale vragen. Dat kan gaan over communicatiemoeilijkheden tussen ouders en kind naar aanleiding van de overname van het bedrijf, relatiemoeilijkheden, depressie, angsten … Eigenlijk kunnen zij met elke vraag bij ons terecht. Ofwel antwoorden we hen zelf, begeleiden we hen zelf, begeleiden we in samenspraak met externe partners, of wijzen we hen de weg naar de juiste instantie voor hun vraag. Hierbij moet het niet alleen gaan over problematische situaties, ook met preventieve vragen kunnen ze bij ons terecht.”

Merken jullie dat er nog een taboe zit op het contacteren van BOEK?
“Hulp vragen blijft voor sommige land- en tuinbouwers nog steeds moeilijk. De fierheid en de trots van onze boeren is een sterkte, maar tegelijk ook een drempel om hulp te zoeken. Nochtans is hulp zoeken geen teken van zwakte, maar van moed, je zoekt immers naar een oplossing voor je vraag of probleem. Bij sommige leeft ook nog steeds de perceptie dat onze organisatie er alleen is voor de ‘stoppers’, maar dat is dus helemaal niet zo. De adviseurs gaan bovendien ook altijd eerst kijken naar wat wel nog mogelijk is.”

Heeft de coronacrisis een impact gehad op het aantal aanmeldingen en jullie manier van werken?
“We hebben geprobeerd om zoveel mogelijk op pad te blijven gaan. Onze dienstverlening is immers niet van die aard dat dit zomaar van thuis uit kan. Maar soms was dit uiteraard niet mogelijk. Dan werd dit opgelost door telefonische contacten of contacten via Teams. Wat de aanmeldingen betreft, kan worden verwezen naar hetgeen reeds werd gezegd: onze boeren proberen bij problemen of crisissen het zelf op te lossen. De hulpvraag wordt vaak te laat gesteld. Dit bleek ook uit een publicatie in 2020 van het ILVO. Met andere woorden, een crisis zoals corona heeft een uitgesteld effect op het aantal nieuwe aanmeldingen. Dit zagen we eigenlijk pas vanaf medio november 2020. Maar ook dan dient dit genuanceerd te worden. Corona was niet de enige oorzaak. De ernstige stijging van de hulpvragen uit de varkenssector was uiteraard deels een gevolg van de coronamaatregelen (beperktere afzet door sluiting van de horeca, verminderd slachten door beperkte capaciteit in de slachthuizen), maar het was veel meer. Ook de Afrikaanse varkenspest met de nodige exportproblematieken, daling van de prijzen en dergelijke waren hiervan de oorzaak.”

Merken jullie een grote toename van vragen uit sectoren in crisis, zoals de varkenshouderij vandaag?
“Er is inderdaad een grotere toename van aanmeldingen door varkenshouders. In deze sector is het niet 5 voor 12 maar na 12 uur. We ontvingen al de helft meer aanvragen uit deze sector dan in heel 2020. Aan elke varkenshouder die zich bij ons aanmeldt zullen we op bedrijfsvlak een eerlijk en onafhankelijk advies geven op bedrijfsvlak. Het is evenwel nog steeds aan de varkenshouder om te beslissen wat ze met het advies doen. Desgevallend bieden we steun op psychologisch vlak, zowel bij het geven van handvaten om de situatie te kunnen dragen, maar bijvoorbeeld ook als men beslist om te stoppen, teneinde dit te kunnen verwerken.”

Hebben problemen met mentaal welzijn steeds een oorsprong in economische moeilijkheden of zijn er oorzaken die we misschien snel over het hoofd zien?
“Problemen met betrekking tot het mentaal welzijn zijn uiteraard soms gebaseerd op de problemen die onze land- en tuinbouwers ondervinden op economisch vlak. Hoge kosten, lage prijzen, financiële moeilijkheden, het zijn factoren die zwaar doorwegen op het gemoed. 
Maar ook het feit dat landbouw vaak in de hoek wordt gezet als oorzaak van zoveel problemen, de onzekerheden naar de toekomst en dergelijke, dat weegt evenzeer zwaar. En net als in de rest van de maatschappij kunnen ook land- en tuinbouwers depressies krijgen, relatiemoeilijkheden of dergelijke.”

Is de druk op mentaal welzijn in land- en tuinbouw groter dan in andere sectoren? 
“Dit lijkt me inderdaad het geval. In de landbouw moeten zoveel ballen in de lucht worden gehouden. Het feit dat bedrijf en gezin quasi een eenheid zijn, maakt het ook groter. Het is ook daarom dat we bij onze begeleidingen bewust zeer breed gaan. Problemen op bijvoorbeeld relationeel vlak kunnen ontstaan door bijvoorbeeld financiële problemen in het bedrijf. Beide luiken moeten dan worden aangepakt om tot een goed resultaat te komen.”
Hoe ga je er als gezin mee om als je ouder/partner kampt met zware mentale druk? 
“Dat is natuurlijk niet gemakkelijk. Vaak wil je de andere ontzien, hem of haar met rust laten , ook soms voor de lieve vrede. Maar praten is evenwel zeer belangrijk. Je mag het ook niet opgeven als het niet de eerste keer lukt. Zelf je bezorgdheden meedelen kan een begin zijn. Begripvol zijn is ook belangrijk. Dit is niet hetzelfde als akkoord gaan met hetgeen de partner zegt. Als de mentale druk te groot wordt en het duidelijk is dat er professionele hulp moet worden ingeschakeld, probeer ook dit bespreekbaar te maken.”

Boeren op een Kruispunt

De medewerkers van Boeren op een Kruispunt bieden mentale en praktische ondersteuning op maat van elk bedrijf dat om welke reden dan ook in een moeilijke situatie is terechtgekomen. Boeren op een Kruispunt heeft tot doel om alle Vlaamse landbouwers te begeleiden bij financiële, economische, psychologische, technische of sociale problemen. De medewerkers gaan voor een integrale begeleiding van hun adviesvragers, zonder te zoeken naar oorzaken en schuldigen. Meer informatie, net als handige tips en tools vind je op www.boerenopeenkruispunt.be. Je kan hen eenvoudig telefonisch bereiken op het gratis nummer 0800 99 138.