Menu

De betonstop lijkt nog niet voor morgen

Terug naar Actualiteit
Sector: 
Regio: 
In de krant De Tijd legt vandaag, 24 december 2020, voorzitter De Becker uit dat de betonstop nog niet voor morgen is. Wij zijn ervan overtuigd dat natuur en landbouw gezamenlijke belangen hebben in de bescherming van open ruimte. Gezamenlijk opkomen voor open ruimte waarin land- en tuinbouwers mogen werken en hun brood verdienen, waar natuurverenigingen en private eigenaars natuurdoelstellingen realiseren, en waar velen, zeker in deze tijden, rust en ontspanning zoeken, moet mogelijk zijn.

Sonja De Becker, voorzitter van Boerenbond

Wij reiken de hand naar iedereen die bekommerd is om het behoud van de open ruimte in Vlaanderen. Het enige dat we vragen is respect. Respect voor de landbouwers en tuinders die dag in dag uit werken in die open ruimte, vaak over generaties heen ondernemen en continu zoeken naar manieren om in te spelen op gewijzigde en wijzigende verwachtingen van maatschappij en consument. Met respect voor elkaars belangen op het terrein moet zo’n openruimtecoalitie vorm gegeven kunnen worden. 

Betonstop of was het nu betonstop-stop?

Op 20 juli 2018 keurde de Vlaamse Regering de strategische visie van het BRV – het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen – goed. Deze visie stelt dat de verhardingsgraad in de open ruimte tegen 2050 met minstens 20 % moet worden teruggedrongen en dat de totale bestemde oppervlakte voor de open ruimte bestemmingen in 2050 ca. 72,5% van de oppervlakte van Vlaanderen zal bedragen. Dit is de zogenaamde betonstop, nadien herdoopt tot “bouwshift”, die de open ruimte in Vlaanderen moet vrijwaren voor landbouw, natuur en zachte recreatie zoals wandelen en fietsen.

Met veel tromgeroffel kondigden de Vlaamse meerderheidspartijen recent een akkoord aan over de zogenaamde betonstop. Het akkoord beperkt zich echter tot het instrumentendecreet en een regeling voor de woonuitbreidingsgebieden. Positief alvast is dat het instrument van convenant-contract dat nieuwe functiewijzigingen in het agrarisch gebied zou mogelijk maken voor meergezinswoningen of voor zonevreemde economische activiteiten, wordt geschrapt. Nieuwe zonevreemde mogelijkheden zorgen voor een opwaartse prijsspiraal en kunnen zo het agrarisch gebied alleen maar verder onder druk zetten. Ook kan worden toegejuicht dat er na maanden een akkoord werd bereikt over de wijze waarop compenserende vergoedingen (o.m. de planschadevergoeding) zullen worden berekend, waarbij eigenaars integraal zullen worden vergoed.

Toch is de vraag of er nu al kan worden gesproken over een akkoord over de “betonstop”. Er is immers nog heel wat werk aan de winkel. Momenteel is het nog steeds wachten op het BRV waarvan enkel de strategische visie werd goedgekeurd. De uitwerking van een beleidskader “open ruimte” dringt zich op om de beleidsdoelstellingen inzake het beschermen en vrijwaren van de open ruimte in de praktijk om te zetten. Een strategische visie zonder beleidskader “open ruimte” is een lege doos.

Ook is niet duidelijk op welke wijze de betonstop zal worden gefinancierd. Er mag dan wel een akkoord zijn over de wijze waarop planschade zal worden berekend, toch is er geen duidelijkheid over het globale kostenplaatje van de betonstop. Net dit gegeven doet vragen stellen bij de realiseerbaarheid.

Schrapping van woonuitbreidingsgebieden?

Bovendien hebben wij ernstige bedenkingen of de nieuwe regeling voor de woonuitbreidingsgebieden ook effectief tot gevolg zal hebben dat deze gebieden niet meer zullen worden ontwikkeld en de open ruimte dus van verdere bebouwing zal worden gevrijwaard.

Vlaanderen legt de regie met betrekking tot het al of niet ontwikkelen van woonuitbreidingsgebieden immers in handen van de lokale besturen die zowel de beleidsmatige als de financiële verantwoordelijkheid hiervoor zullen dragen. De woonreservegebieden worden onder een zogenaamde “stolp” geplaatst en zullen enkel nog kunnen worden aangesneden na een vrijgavebesluit van de gemeenteraad.

Uiteraard kunnen lokale overheden ook beslissen om de bestemming van de woonuitbreidingsgebieden te wijzigen door middel van een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP), waardoor geen mogelijkheid meer bestaat tot bebouwing, maar dan zullen ze, als plannende overheid, ook de planschade moeten dragen. De vraag is of lokale overheden daartoe de nodige budgetten hebben en of de tegemoetkomingen die Vlaanderen voorziet via het zogenaamde Openruimtefonds en het op te richten BRV-fonds afdoende zullen zijn. De huidige mechanismen van het Gemeentefonds zorgen alvast niet voor de juiste incentives, wel integendeel. Na de gemeentelijke opcentiemen is het Gemeentefonds nog steeds de belangrijkste inkomstenbron van lokale besturen. De verdeling van de middelen uit dit Fonds staat echter haaks op de doelstellingen van het BRV inzake het vrijwaren van de open ruimte.  Gemeenten blijven de belangrijkste inkomsten immers genereren door te groeien in het aantal inwoners en bedrijfsvestigingen. Met het landelijk karakter van een gemeente wordt slechts beperkt rekening gehouden.  

Als een soort noodrem wordt voorzien dat het Vlaams Gewest voor de resterende woonreservegebieden - zijnde de gronden waarvoor in 2040 noch een gemeenteraadsbesluit tot vrijgave, noch een herbestemming door een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan voorhanden is - een planningsproces opstart dat moet leiden tot een herbestemming van deze gronden. Pas in dat geval, komt de eventuele planschadevergoeding voor rekening van het Vlaams Gewest. De Vlaamse Regering schuift de betonstop dus niet enkel door naar de gemeenten maar schuift deze ook zeer ver voor zich uit.

Voor Boerenbond is het duidelijk: de Vlaamse Regering kraait te vroeg victorie. Er is op dit moment nog geen reden is om zich op de borst te kloppen: er zullen nog heel wat bijkomende inspanningen moeten worden geleverd om de open ruimte ook effectief op het terrein te vrijwaren voor verdere verstedelijking en het ruimtebeslag in de open ruimte terug te dringen. Eén daarvan is te beginnen met gemeenten die de open ruimte vrijwaren daarvoor te belonen in plaats van hen de rekening te presenteren…. De betonstop lijkt helaas dus nog niet voor morgen.