Brexit Fruit

Ambitieus maar realistisch GLB, aan Vlaanderen de invulling

8 december 2021

Net zoals bij de parlementen op nationaal en Vlaams niveau vindt het eigenlijke werk binnen het Europees Parlement plaats in commissies die ingedeeld zijn volgens bevoegdheid. Deze commissies zijn niet te verwarren met de Europese Commissie, het hoogste uitvoerend orgaan van de Europese Unie, vergelijkbaar met een regering op nationaal niveau. Voor landbouw is de commissie Landbouw en Plattelandsontwikkeling (AGRI) bevoegd. In de huidige legislatuur (2019-2024) heeft Vlaanderen er twee vertegenwoordigers. In Boer&Tuinder van 19 november lieten we Tom Vandenkendelaere (CD&V) aan het woord. Deze keer spraken we met Hilde Vautmans (Open Vld) , plaatsvervangend lid van de commissie AGRI. Als rasechte Limburgse uit Sint-Truiden ligt vooral de fruitteelt haar na aan het hart, maar bij uitbreiding behartigt ze de belangen van de hele sector. “Hoe onze landbouwers in zo’n dichtbevolkt gebied als Vlaanderen aan landbouw doen, daar moeten we vooral heel erg fier op zijn.”

Als lid van de commissie Landbouw en Plattelandsontwikkeling volgde je de totstandkoming van het nieuwe GLB van dichtbij op. Kon het hele proces – gezien de grote meerderheid waarmee het uiteindelijk werd goedgekeurd – niet korter dan 3,5 jaar?

“Het GLB gaat om een derde van het totale EU-budget, om en bij de 387 miljard euro. Het is logisch dat daarbij niet over een nacht ijs is gegaan. Een aantal factoren hebben ook meegespeeld. Er waren de Europese verkiezingen van 2019, waarna sommige parlementsleden een aantal artikels wilden heropenen. De Europese Commissie ontwikkelde tussentijds ook haar Green Deal en de Farm to Fork-strategie, respectievelijk over het klimaatneutraal worden van Europa en de verduurzaming van de hele voedselketen. Die hebben uiteraard raakvlakken met het GLB en dit moest op elkaar afgestemd worden. Ik vind het positief dat de tijd genomen is geweest om alle partijen hun zeg te laten doen.”

Nochtans waren er ook na de goedkeuring negatieve reacties te horen, vooral uit groene hoek.

“Het zal voor de groenen nooit groen genoeg zijn. Ik vind dit een ambitieus, maar realistisch GLB. Voor ons als liberalen is klimaat belangrijk, maar we vinden dat de klimaatvereisten doenbaar en realistisch voor de boeren moeten zijn. Als wij de lat te hoog leggen en de boeren failliet gaan, waar staan we dan? Vandaag al verdwijnen er 1000 landbouwbedrijven per dag in Europa, dat is onvoorstelbaar. De eerste prioriteit voor het GLB is het zorgen voor een leefbaar inkomen voor de boeren, en dit GLB houdt daar rekening mee.”

Heb je kunnen wegen op wat het GLB uiteindelijk geworden is?

“Ik denk het wel. De flexibliteit om binnen het grote Europees budget de nodige ruimte te geven aan de lidstaten voor een nationale invulling, was een liberale eis. Een appelsienboer in Spanje is geen veeteler in België of Zweden. We moesten weg van de one size fits all. Ook hebben de liberalen zich altijd geschaard achter de ecoregelingen die belonend werken in plaats van sanctionerend. Hoe boeren tegemoetkomen aan klimaateisen: dat moeten ze zelf kunnen kiezen, afhankelijk van hun situatie. Persoonlijk vind ik ook de steun voor jonge boeren erg belangrijk.”

Vlaanderen moet die nationale invulling gieten in een strategisch plan. Wat verwacht je daarvan?

“Vlaanderen heeft al een richting aangegeven. Het zal inzetten op innovatie, de actieve boer, en op een grote variëteit aan verdienmodellen. Ook jonge boeren zullen ondersteund worden in de Vlaamse strategische plannen, en dat is een goede zaak. Veel boeren twijfelen namelijk of er nog een toekomstperspectief is en of ze hun zoon of dochter het bedrijf wel moeten laten overnemen. Maar er is meer dan het GLB alleen. Ik zou graag nog wat meer actie willen zien over het versterken van de positie van de boer in de keten. Boeren hoeven en willen helemaal geen subsidies, als ze maar een eerlijke prijs voor hun producten krijgen. Landbouw blijft nog te vaak de zwakste schakel in de keten.”

Is er geen risico dat landen bij de nationale invulling bepaalde sectoren gaan bevoordelen, zodat er een ongelijk speelveld ontstaat?

“Dat risico acht ik al bij al beperkt. Landen moeten hun strategische plannen laten goedkeuren, en er is ook een rapporteringsplicht. Er zitten voldoende checks and balances in om misbruik te voorkomen. Het is niet de functie van het Europees Parlement om hier controleur op te zijn, maar het Parlement zal dit wel opvolgen en er met de commissaris in debat over gaan indien nodig.”

Waar mogen boeren de beloofde administratieve vereenvoudiging verwachten?

“Die vereenvoudiging is ook iets wat aan de landen is om te concretiseren in hun strategische invulling. Het Europees kader biedt de ruimte; landen moeten ermee aan de slag.”

In de Farm to Fork-strategie heeft de Europese Commissie heel wat ambitieuze doelstellingen geformuleerd voor de hele voedselketen. Gaat dit gepaard met extra middelen of vrees je dat men naar GLB-middelen zal lonken om voedseldoelstellingen te realiseren?

“De Farm to Fork-strategie is geen subsidieprogramma maar eerder een kader met wetgevende voorstellen. Het budget om de doelstellingen van de Farm to Fork-strategie te realiseren, zal grotendeels uit bestaande programma’s komen, zoals het GLB, maar ook andere fondsen zoals InvestEU of Horizon Europe. Daarom is het ook goed dat de Farm to Fork-strategie en het GLB op elkaar afgestemd zijn.”

In de Farm to Fork-strategie wordt onder andere een biologisch areaal van 25% tegen 2030 naar voren geschoven. Duitsland wil zelfs naar 30% bio tegen die datum. Is een dergelijk streefdoel niet nefast als dit van bovenuit komt, en niet als gevolg van een toegenomen marktvraag?

“De groei van het areaal moet marktgedreven zijn, zeker als liberaal zijn we daar principieel in. We gaan geen biologische landbouw verplichten als de markt niet volgt. Het Europees Parlement heeft dat in haar interpretatie ook zo verduidelijkt. Het is een feit dat we in Vlaanderen wat achterlopen als het over het areaal biologische productie gaat. Maar het is evenmin eenvoudig. Biologisch peren telen is bijvoorbeeld quasi onmogelijk. Maar omdat je alleen als volledig bedrijf de switch kan maken, beperkt dat de mogelijkheden voor fruittelers met meerdere teelten. Voor mij is de vraag naar biologische landbouw een vraag naar het duurzaam omgaan met schaarse natuurlijke hulpbronnen. Dan kan ook op een andere manier dan via het etiket van biologische landbouw.”

Je bent lid van de gezamenlijke vergadering van Europarlementsleden en UK-parlementsleden die toeziet op de handelsovereenkomsten na de brexit. Hoe kijk je hiernaar vanuit land- en tuinbouwperspectief?

“Ik heb aangedrongen om deel uit te maken van deze delegatie omdat Vlaanderen na Ierland de hardst getroffen regio is. Dat heeft gevolgen voor onze appeltelers, maar bij uitbreiding voor de hele land- en tuinbouw. We moeten vermijden dat onze land- en tuinbouwers de rekening toegeschoven krijgen van een brexit die ze niet gewild hebben. Ik ben ervan overtuigd dat heel veel Britten ondertussen spijt hebben van hun pro-brexitstem. Ik sluit zelfs op lange termijn een herintrede in de Europese Unie niet uit, eens de jongeren van nu het voor het zeggen krijgen.”

In het hokje van ‘verstoorde handelsrelaties’ zit ook nog steeds de moeilijke relatie met Rusland en diens boycot van heel wat Belgische peren.

“Ook daar waren het de perenboeren die de rekening van een politiek conflict betaald hebben. Ik heb er vanaf het begin voor gepleit dat de perenboeren hiervoor vergoed zouden worden, maar politiek stond ik alleen te roepen in de woestijn. Als lid van de Commissie Buitenlandse Zaken blijf ik hameren op het uitwerken van een Ruslandstrategie. Het opbod van maatregelen en tegenmaatregelen leidt nergens toe. Maar een oplossing is niet in zicht en de situatie is er niet makkelijker op geworden. Onze diplomaten vertellen mij dat er nu minder diplomatieke relaties zijn dan tijdens de Koude Oorlog. Dat is toch onbegrijpelijk. Mijn vader leerde mij altijd dat je geen ruzie met je buren moet maken, tenzij je plannen hebt om te verhuizen. Welnu, Rusland is die buur.”

Wie moet de eerste stap zetten, en misschien ook als eerste toegevingen doen?

“Geen van beide zal ooit als eerste een buiging maken. Poetin niet, maar Europa evenmin. De relatie met Rusland ligt voor een aantal Europese lidstaten heel gevoelig. Vooral Oost-Europese landen hebben dikwijls in hun geschiedenis negatieve ervaringen met Rusland. Zij zijn weinig bereid om toegevingen te doen. Beide partijen zullen water bij de wijn moeten doen. In een nota die ik hierover schreef en die aangenomen is door de liberale fractie, pleit ik voor een stap-voor-stapbenadering. Het Verdrag van Helsinki, dat midden jaren 70 spanningen in de Koude Oorlog hielp bedaren, kan daarbij als inspiratie dienen. Maar vraag me niet naar een timing, ik ben weinig optimistisch dat het voor binnenkort zal zijn.”

Het zijn thema’s die zich ver boven de hoofden afspelen van de boerenpraktijk, maar er wel een impact op hebben. Kunnen boeren en boerenorganisaties hier wel een invloed op hebben?

“Boerenorganisaties hebben zeker een taak in het sensibiliseren van de Europees Parlementsleden. Ze kunnen de kern van de uitdagingen op het veld schetsen en oplossingen aandragen. Ik heb de contacten met organisaties zoals Boerenbond, Copa-Cogeca of andere aan de boerenstiel gelinkte organisaties altijd als positief ervaren. Ik hou niet van politiek van boven de mensen. Om fruittelers te horen hoef ik maar mijn straat uit te gaan, maar voor andere sectoren is het goed om te kunnen overleggen met landbouworganisaties en hun studiediensten. Wij kunnen onze job pas goed doen als we heel goede informatie krijgen. In gesprek gaan met sectororganisaties helpt ons en de leden die ze vertegenwoordigen.”

Op 1 december voerden boeren in heel Vlaanderen actie in het kader van PAS en de stikstofuitstoot. Dat hangt nauw samen met de instandhoudingsdoelstellingen (IHD) voor Europees beschermde Natura2000-gebieden. Ziet men in Europa dit als een Europees probleem, of ziet men dit als lokale issues?

“Voor zover ik weet zijn het vooral Vlaanderen en Nederland die hiermee te maken hebben, maar ik wil niet veralgemenen. Binnen de Commissie AGRI is iedereen alvast goed op de hoogte. Mijn Nederlandse collega’s hebben dit al veel op tafel gegooid. Maar de prioriteit van de Commissie AGRI lag tot voor kort helemaal bij de totstandkoming van het GLB. Ik sluit niet uit dat de landbouwcommissie zich na Nieuwjaar buigt over de stikstofproblematiek. Of de Europese Commissie hierbij snel tot actie kan bewogen worden is een andere zaak. Ik denk dat we de Europese Commissie een beetje zullen moeten duwen.”

Begrijp je de onzekerheid van de boeren en de frustraties die dit met zich meebrengt?

“Zeker en vast. Ik ben eigenlijk blij dat boeren van zich laten horen. Het besef is er niet altijd wat boeren allemaal moeten doen om veilig en gezond voedsel te produceren, binnen een streng regelgevend kader. Als we niet willen dat we afhankelijk worden van import, moeten we ervoor zorgen dat bedrijven leefbaar blijven en boeren hun boterham kunnen verdienen. Daarvoor mag wat mij betreft best wel eens vaker op tafel geklopt worden.”

Wie is Hilde Vautmans?

Hilde Vautmans (49, Open Vld) groeide op als dochter van een veehandelaar in Wellen, niet ver van Sint-Truiden. Als afgestudeerde in de sociale en criminologische wetenschappen ging ze aan de slag als medewerkster van onder andere Guy Verhofstadt en Rik Daems. In 2003 werd ze lid van de Kamer van Volksvertegenwoordigers en in 2013 schepen van de stad Sint-Truiden. Sedert 2015 is ze lid van het Europees Parlement. Ze zetelt daarbij in de Commissie Buitenlandse Zaken, maar is – op eigen aandringen – ook plaatsvervangend lid van de Commissie Landbouw. “Ik heb nog samen met mijn vader de veemarkten van Sint-Truiden, Ciney en Battice gedaan. En als kind hielp ik bij de buren met snoeien en plukken in het fruit. Als je in die wereld opgegroeid bent, laat je dat niet los.”