Menu

Afrikaanse varkenspest schudt de kaarten in de wereldhandel

Terug naar Actualiteit
Sector: 
Thema: 
Weinig sectoren hebben zo’n evolutie doorgemaakt als de varkenshouderij. In enkele decennia is de productie getransformeerd van kleinschalig naar een belangrijke schakel in de wereldhandel. Geen wonder dus dat de Afrikaanse varkenspest vandaag zo’n grote impact heeft. We spraken met Joris Coenen, hoofd van Belgian Meat Office. “China is belangrijk voor ons, maar wij zijn ook belangrijk voor China.”

Nele Kempeneers

Om de impact van Afrikaanse varkenspest op de wereldhandel in varkensvlees te begrijpen, moeten we eerst dieper ingaan op de evolutie van de varkensmarkt. De wereldhandel in varkensvlees is in het laatste decennium sterk toegenomen. De productie is geëvolueerd van veeleer kleinschalig, om te voldoen aan de binnenlandse vraag, naar een wereldwijde handel. België was in 2016 voor 252% zelfvoorzienend in varkensvlees. Europa is vandaag de grootste netto-exporteur, met de Verenigde Staten op plaats 2. “Dan begrijp je meteen dat dierziekten of andere crisissen vandaag een veel grotere impact hebben dan pakweg 20 jaar geleden”, zegt Joris Coenen van Belgian Meat Office, het vleesexportbureau van VLAM. “In 1985 kreeg België ook al te maken met besmettingen van Afrikaanse varkenspest, maar de impact daarvan was beperkter, omdat de blootstelling aan de internationale markten kleiner was dan nu.”

De rol van China

Een tweede cruciaal gegeven is de rol die Azië, en meer bepaald China, speelt in dit verhaal. China is met zo’n 50% de grootste producent van varkensvlees ter wereld. Hoewel het land grotendeels zelfvoorzienend is, hoort het tegelijk ook bij de grootste importeurs. De Chinese bevolking is sinds 1950 meer dan verdubbeld en de teller staat nu op zo’n 1,4 miljard inwoners. Dat is bijna 3 keer zoveel als de Europese bevolking. Ze zijn dus niet alleen met velen, maar hun aantal stijgt ook zeer sterk. “Het varkensvlees dat China invoert, komt voor 60% uit Europa. China is dus belangrijk voor ons, maar wij zijn ook belangrijk voor China”, zegt Joris Coenen. “China weet zelf niet precies hoeveel varkens het produceert, want er zijn geen betrouwbare statistieken. Maar als je weet dat bijna 25% van het varkensvlees in de wereldhandel door hen geïmporteerd wordt, begrijp je de rol die het land speelt in de wereldeconomie.”

Afhankelijk van de buren

Op 13 september 2018 werd Afrikaanse varkenspest bevestigd bij wilde everzwijnen in de provincie Luxemburg. Dat was enerzijds geen verassing, want de ziekte was al geruime tijd aan het oprukken in Europa. Anderzijds kwam het nieuws als een donderslag bij heldere hemel, want onze buurlanden bleven gespaard van positieve gevallen. De Belgische varkenshouders zagen de prijzen kelderen, ook al bleef de besmetting beperkt tot wilde varkens in de provincie Luxemburg. België werd geblokkeerd voor export door 24 landen buiten Europa, waaronder China. “Handel binnen Europa is geen probleem, omdat hier het regionaliseringsprincipe geldt. Alleen producten uit de besmette zone mogen niet verhandeld worden, maar die zijn er niet, en voor de rest is er geen probleem”, legt Coenen uit. “Dat wil wel niet zeggen dat we dezelfde prijs krijgen voor ons product. Onze buurlanden weten uiteraard dat we met een groot aanbod zitten en drukken dus de prijs. Het is trouwens niet zo dat we volledig uitgesloten zijn van de wereldhandel. Onder andere Hongkong, Vietnam en een aantal Afrikaanse landen importeren wel nog Belgisch varkensvlees, maar zij zijn niet de grote afnemers.”

Regionalisering als redding?

Het feit dat China al in augustus 2018 niet meer vrij was van Afrikaanse varkenspest en toch de Belgische invoer blokkeerde, lijkt voor velen een absurde beslissing. “In dergelijke zaken is de logica vaak ver te zoeken en er spelen soms ook heel andere elementen mee. Maar in principe is er niets onwettigs aan. België heeft een bilateraal handelsakkoord met China waarin staat dat het Belgische grondgebied vrij is van Afrikaanse varkenspest bij wilde zowel als gedomesticeerde varkens. Dat blijkt nu niet meer zo te zijn, dus sneuvelt het akkoord.” Om de situatie open te breken werd aan de Chinese overheid gevraagd of ze akkoord kon gaan met het regionaliseringsprincipe, maar het antwoord is nog onzeker. “Zelfs als het land hiermee instemt, moeten we nog afwachten wat de concrete voorwaarden, de gehanteerde grenzen en de precieze timing zullen zijn. Het is hoe dan ook belangrijk om te blijven focussen op het everzwijnenprobleem in ons eigen land. We weten dat de dieren in de zomer veel grotere afstanden afleggen en ook minder goed zichtbaar zijn in de dichtere begroeiing en de maispercelen. De situatie lijkt nu misschien stabiel, maar ze zal dat niet per se blijven.”

Buikspek voor Korea

Het tekort aan varkensvlees in China door de besmette varkensstapel heeft in Europa gezorgd voor een hogere varkensprijs. Maar tot op het moment dat België opnieuw mag exporteren naar Azië, kunnen we daar niet ten volle van profiteren. “De toegang tot bijvoorbeeld de Chinese markt zorgt ervoor dat we ons varken beter kunnen valoriseren”, aldus Coenen. “Vanaf het moment dat je één varken produceert, is export naar mijn mening een goede keuze. Elke regio in de wereld heeft immers een voorkeur voor een ander deel van het dier en betaalt dus navenant de vraag. Producten die populair zijn in Azië, denk aan de typische ‘poten en oren’, moeten we vandaag bijvoorbeeld grotendeels op de Europese markt afzetten, waar ze veel minder in trek zijn. Dat voel je in de prijsvorming. Onze Belgische varkensbuiken zijn bijvoorbeeld erg in trek op de Zuid-Koreaanse barbecue. Het is dus niet toevallig dat VLAM onlangs op staatsmissie ging met het Belgische koningspaar, om de banden met Zuid-Korea opnieuw aan te halen. Vóór de handelsban ging immers 50% van de Belgische varkensbuiken naar Zuid-Korea.”

Voederkosten versus loonkosten

Je hoort vaak dat België heel wat rendement verliest door vooral volledige karkassen uit te voeren en slechts in zeer beperkte mate zelf te versnijden. “Het klopt dat Duitsland of Polen gaan lopen met de winst die het gericht exporteren van bepaalde delen van het varken met zich meebrengt wanneer wij karkassen naar hen exporteren. Maar de loonkosten in ons land zijn gewoonweg te hoog om versnijden rendabel te maken. Tot op het moment waarop het varken in twee helften aan de haak hangt, zijn de voederkosten de belangrijkste factor in de productiekosten. Alles wat daarna komt, wordt bepaald door loonkosten. Voor een aantal bedrijven is deze aanpak dus geen onlogische keuze. Robotisering is zeker een optie, maar dat is nog niet voor meteen, denk ik.”

Wie zoekt, die vindt

Heeft het imago van het Belgisch varkensvlees een deuk gekregen door de besmettingmet Afrikaanse varkenspest? “Niet echt, want België heeft een zeer sterke reputatie als betrouwbare handelspartner. Dat is niet vanzelfsprekend, want de dioxinecrisis van twintig jaar geleden had diepe wonden geslagen. Het heeft ons bloed zweet en tranen gekost om onze reputatie weer op te krikken, maar nu staan we er wel. We hebben een goede traceerbaarheid en het vakmanschap van onze boeren en vleesversnijders wordt gewaardeerd. We communiceren heel direct en transparant, ook dat is deel van het imago. Onze wetgeving voorziet bovendien in een meldingsplicht. Handelsverdragen tekenen die niet conform zijn met de werkelijkheid zou ons imago op lange termijn schaden.” Zijn we dan niet heiliger dan de paus? “Wie zoekt die vindt, dat is een feit. Het zou kunnen dat wij iets harder gezocht hebben dan onze buurlanden, maar ook zij voeren controles uit en kunnen een eventuele besmetting niet zomaar onder de mat vegen. Staalnames zijn verplicht en je moet ook aantonen dat je ze doet. We zullen het snel weten als onze buren Afrikaanse varkenspest vinden.” Wat met de sleutelpositie van Duitsland als het zijn Afrikaansevarkenspestvrije status zou verliezen? “Daar moeten we absoluut niet op hopen. Indien Duitsland niet meer mag exporteren naar China, veroorzaakt dat een enorm overaanbod, een Europese varkensvleesberg met veel poten en oren.”

Bezin eer je uitbreidt

De Afrikaanse varkenspest houdt intussen lelijk huis in China en veroorzaakt een sterke daling van de binnenlandse productie. Daarbij komt dat veel varkenshouders hun dieren vroegtijdig geslacht hebben om besmetting te vermijden, waardoor er een extra tekort is en de slachthuizen de haken niet gevuld krijgen. De varkensprijzen trekken in Europa weer mooi aan en dat zal nog een tijdje zo blijven. Is het dan een goed idee voor Belgische varkenshouders om uit te breiden? “Het gat dat de Afrikaanse varkenspest in China slaat, is zo groot dat niemand het kan vullen, zelfs niet Europa en de VS samen. Volgens sommige analisten daalt de productie dit jaar al met meer dan 20%. Dat vertegenwoordigt zo maar even 10 miljoen ton, terwijl de totale wereldhandel in varkensvlees zo’n 8 miljoen ton bedraagt. We staan pas aan het begin van de grote vraag uit China, dus zullen de vraag en de prijs nog stijgen én de trend naar uitbreiding in Europa. Dat is nu eenmaal de wet van vraag en aanbod. Maar China zal deze crisis overwinnen en sterker terugkomen. Dat kan over 5, 10 of 15 jaar zijn, maar het is onvermijdelijk. Ze zullen er staan met een efficiëntere productie, een betere bioveiligheid en een hogere kwaliteit en capaciteit. Vergeet ook niet dat mensen zullen uitkijken naar andere bronnen van eiwitten en proteïnen, zoals pluimvee en vis. We moeten oppassen dat we in Europa niet te enthousiast reageren en later in onze eigen voet schieten.”

Wie is Belgian Meat Office?
Belgian Meat Office (BMO) coördineert de exportpromotie van Belgisch varkens- en rundvlees. Het vleesexportbureau werd in 2003 opgericht in de schoot van VLAM, het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing, en het telt drie medewerkers. De werking wordt betaald door de Belgische landbouwers, de Europese Unie en klanten uit verschillende exportbestemmingen. De naam Belgian Meat Office kwam er om de communicatie met buitenlandse partners uit de vleesverwerkende sector vlotter te laten verlopen.

BMO focust op promotie, prospectie van nieuwe markten, het versterken van relaties en het communiceren van marktinformatie. Handelsmissies organiseren kan daar onderdeel van zijn. De grote sterkte van de organisatie is haar flexibele focus. Ze kan snel schakelen als er zich een kans voordoet. Constante marktanalyse is dan ook noodzakelijk. Een voorbeeld: na de uitbraak van de Afrikaanse varkenspest werd meteen beslist om de focus op de Europese markt te versterken. Zo werden contactdagen georganiseerd in Praag, Bratislava, Riga, Vilnius en Tallinn. Later dit jaar staan er nog enkele op het programma. Ook buiten de EU vinden extra acties plaats in markten die openbleven voor Belgisch varkensvlees, zoals Hongkong.

Deel deze pagina: 

Meer informatie

Thema: 
Sector: