Menu

“Landbouw verliest grond, maar we winnen ook een beetje”

Terug naar Actualiteit
Al sinds de jaren 70 heeft grindwinning een stevige voet aan de grond in het Limburgse Maasland. Nu er door het maatschappelijk project Elerweerd opnieuw 160 ha landbouwgrond verdwijnt, drong Boerenbond aan op bijkomende compensatie en opwaardering van de lokale landbouwgronden. Het resultaat: een irrigatieproject. Landbouwer Wim Truijen volgt het verhaal van op de eerste rij: “Onze beste grond laten gaan doet pijn, maar dankzij het irrigatieproject krijgt de rest van onze grond wel meer waarde...

Nele Kempeneers

0,42 euro per ton gewonnen valleigrind. Een natuurlijke bron van inkomsten: het is niet veel gemeenten in ons land gegeven. Lanaken, Maasmechelen, Maaseik, As, Kinrooi en Dilsen-Stokkem zijn erkende grindgemeenten. Door hun ligging langs de Maas is deze regio ideaal voor de ontginning van grind, wat gebruikt wordt voor het maken van beton. Sinds de jaren 70 zijn hier verschillende grindmaatschappijen, ook grindboeren genoemd, actief. Economisch is deze industrie interessant, maar de aanwezigheid ervan verhoogde sterk de druk op de open ruimte in het Maasland. Zo verdween er hier doorheen de jaren al meer dan 700 ha landbouwgrond.

Evenwicht zoeken

De grindlagen bevinden zich op plaatsen tot meer dan 30 meter diep. Wat overblijft na ontgrinding zijn dan ook grote gaten of grindplassen. Het opnieuw opvullen van deze afgegraven locaties voor landbouwhergebruik werd in het verleden soms gedaan, maar de ervaring leert dat de bodemkwaliteit niet goed kan worden hersteld. Vaak krijgen deze gebieden dan ook een andere herbestemming als natuurgebied of waterplas. Om tot een ontginning te komen van de gronden die voorbestemd waren volgens het gewestplan, moesten de grindboeren tot een akkoord komen met de eigenaars en pachters. In laatste instantie werd overgegaan tot onteigening. Peter Bruggen is provinciaal secretaris Boerenbond in Limburg en kent het spanningsveld als geen ander. “De grindwinning is economisch een belangrijke sector die voor inkomsten en jobs zorgt, maar de druk die het zet op het landbouwgebied is niet te onderschatten. Daarnaast is er ook het maatschappelijke draagvlak, want de industrie verandert het landschap en brengt heel wat transport met zich mee.”

Groot openbaar belang

In 1995 kwam het grinddecreet tot stand dat grindontginning in het Maasland regelde. Belbag vzw, dat de niet-commerciële belangen van de Belgische grindproducenten vertegenwoordigt, startte begin jaren 2000 haar lobbywerk. “Dat was voor hen ook nodig, want wettelijk was er vastgelegd dat de ontginning in 2005 zou stoppen”, herinnert Peter zich. “Er was dus wel wat ongerustheid bij de grindboeren.” Het resultaat was dat in 2005 de einddatum uit het decreet verdween en vier jaar later werd het decreet aangepast. Sindsdien zijn er drie uitzonderingen op de eindigheid van de grindwinning voorzien. Eén hiervan is de projectgrindwinning. Het gaat over werkzaamheden die maatschappelijk van groot openbaar belang zijn, die op zichzelf niet gericht zijn op het winnen van grind, maar waarvan de projectgrindwinning een substantieel onderdeel is. Een vrij vage omschrijving dus, maar wel een die veel mogelijk maakt. Het project Elerweerd is het eerste dat toegelaten werd via projectgrindwinning. Doel is hier niet de grindwinning op zich, maar het realiseren van rivierveiligheid. 163 ha Maasuiterwaard in het winterbed van de Maas, op grondgebied van Dilsen-Stokkem en Maaseik, krijgt na ontgrinding een nieuw verlaagd reliëf en wordt natuurgebied. “Het werken aan de rivierveiligheid is een antwoord op de overstromingen in het Maasland van de jaren 90, die mogelijk nog zouden kunnen terugkomen. Je kan vraagtekens zetten bij die motivatie”, merkt Peter op. “Maar feit is dat het project er komt en dat er opnieuw 160 ha landbouwgrond verloren gaat.”

Druk op landbouw

Een van de getroffen landbouwers is Wim Truijen. Zijn akkerbouw- en vleesveebedrijf in Dilsen-Stokkem ligt in vogelvlucht op 2 km van de Maas en door de projectwinning Elerweerd verliest hij net als heel wat collega-landbouwers landbouwgrond. “De ontginningsmaatschappijen maken er werk van om meteen met elke boer individueel een regeling overeen te komen, dat kan een ruil van grond zijn of een financiële compensatie voor de verloren grond”, vertelt Wim. “Maar je beste percelen moeten opgeven, dat doet pijn. Er was ook een grote ongerustheid bij de plaatselijke landbouwers over de toekomst van onze sector. Individuele compensatie is één ding, maar het feit blijft dat men telkens bij onze sector komt aankloppen als men grond nodig heeft. Blijven knabbelen aan de al schaarse landbouwgrond, dat kan niet zonder gevolgen blijven. Daarnaast kopen de grindboeren ook zelf landbouwgrond op om later te kunnen ruilen, wat een prijsopdrijvend effect heeft in de streek.”

Irrigatie als compensatie

Bij de wijziging van het grinddecreet drong Boerenbond er sterk op aan dat er een compensatie zou komen voor de landbouw. Het decreet voorziet nu dat een projectvoorstel moet aantonen hoe de projectindieners de impact op landbouw via flankerende maatregelen zullen compenseren. “Bij het tot stand komen van het project Elerweerd werd een landbouweffectenrapport opgemaakt. Uit de bevraging van de betrokken landbouwers bleek dat een irrigatieproject hun eerste voorkeur was”, zegt Wim Truijen. “Door een irrigatienetwerk, dat zijn water haalt uit de Meerheuvel, kunnen landbouwers hun gewassen altijd van water voorzien, en dat is steeds vaker noodzakelijk. Daarenboven geeft de zekerheid aan water de kans om teelten met een grotere meerwaarde te telen. De landbouwers kunnen hierdoor een deel van hun verlies aan grond compenseren. De begeleiding die Boerenbond heeft voorzien om dit project ook effectief op de rails te zetten was een belangrijke ruggensteun.”

Stemmen verenigen

“In een dergelijk project is het de uitdaging om het gemeenschappelijk belang te laten primeren op het individuele”, weet Peter. “We wilden daarom de landbouwers verenigen om met een sterke stem te kunnen onderhandelen. Om het irrigatieproject van de grond te krijgen, was er immers heel wat overleg met verschillende partijen nodig.” In de eerste plaats met Steengoed nv die het maatschappelijk project indiende en het flankerend project voor de landbouwsector moet financieren. Boerenbond hielp de boeren te verenigen in de vzw Irrigatieboeren Elerweerd. Elf landbouwers verenigden zich in deze vzw en Wim Truijen werd als voorzitter gekozen. Het werd een unanieme beslissing. “Het is immers geen dankbare taak om telkens naar een consensus te zoeken waar iedereen zich in kan vinden”, lacht Wim. “We hebben intussen al ettelijke avonden samengezeten om het project uit te werken. Met Steengoed en De Watergroep zijn we tot een akkoord gekomen om ons irrigatieproject binnen de vier jaar na de start van de ontginningen te kunnen realiseren. Belangrijk is dat deze afspraken mee opgenomen zijn in de algemene overeenkomst van deze projectgrindwinning die door tien partijen is ondertekend.

Constructieve oplossingen

Dat de druk op landbouwgrond groot is, valt niet te ontkennen. “De realiteit is wat ze is en die kunnen we niet veranderen”, zegt Peter Bruggen. “Maar als Boerenbond kunnen we er wel voor zorgen dat onze leden gesteund worden en dat hun stemmen samen worden gebracht in het overleg. En zo kunnen er mooie dingen gerealiseerd worden. Het irrigatieproject Elerweerd is daar een goed voorbeeld van.” Wim Truijen deelt die mening. “Als landbouwer heb je soms het gevoel dat er wel eens harder op tafel mag geslagen worden in moeilijke dossiers. Maar wie niet betrokken is in het overleg, kan altijd harder roepen. Het doel is om tot constructieve oplossingen te komen. Daarmee maken we niet iedereen gelukkig maar werken we wel aan een betere ondersteuning van de landbouw. Met de medewerking van Steengoed, De Watergroep en met de ondersteuning van Boerenbond kunnen we een irrigatieproject realiseren waardoor de aangesloten landbouwers bij onze vzw zich kunnen wapenen tegen een wijzigend klimaat. En dat is toch een meerwaarde.”

Deel deze pagina: 

Meer informatie