Met komkommers is niks mis
Vorige maandag kelderde de prijs van komkommers. Dat werd veroorzaakt door de onrust over de EHEC-darmbacterie, die begin deze week in Europa al zestien doden eiste en die de Duitse voedselautoriteiten toegeschreven hadden aan besmette komkommers uit twee Spaanse bedrijven. Uit de informatie die we vandaag (op 31 mei) uit Duitsland mochten ontvangen, blijkt dat komkommers met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid niet aan de basis liggen van de besmetting van mensen in meerdere Europese landen. Het enige wat tot nu toe blijkt vast te staan is het feit dat alle getroffen personen in de eerste helft van mei in het noorden van Duitsland geweest zijn.
De enterohemorragische E. colibacterie (EHEC-bacterie) is verwant aan de E. colibacterie die in ons spijsverteringsstelsel voorkomt. Een specifieke verschijningsvorm van deze bacterie is de E-O104. Deze bacterie ligt aan de oorzaak van de ziekte, maar ze werd in geen enkel groentestaal aangetroffen. Stellen dat de besmetting het gevolg zou zijn van het eten van komkommers is dus niet alleen voorbarig maar – zo blijkt tot nu toe – ook onjuist. Mensen die besmet zijn, moeten braken en hebben last van diarree. In ernstige gevallen veroorzaakt de besmetting nierfalen en kan ze tot de dood leiden.
De crisis speelt zich voornamelijk af in Duitsland, maar treft ook de groentesector in heel Europa. “Maandag werd slechts een vierde van de aangevoerde komkommers op de Belgische veilingen verkocht”, verklaarde Philippe Appeltans, algemeen secretaris van het VBT, op een persconferentie bij komkommerteler Jan Buts in Duffel. “De normale prijs bedraagt 30 à 40 cent per komkommer, maar maandagochtend zakte die naar 7 à 8 cent.” Vorig jaar kregen de telers nog een topprijs van 45 cent. De komkommers die niet verkocht raakten, worden geschonken aan de Voedselbanken en worden ook gebruikt als groenbemesting.
Hygiëne en controle
Volgens Appeltans voldoen Belgische komkommers aan de hoogste eisen. “De telers en de veilingen nemen permanent maatregelen om bacteriële besmettingen van verse groenten en fruit tegen te gaan. Naar aanleiding van de besmetting in Duitsland zijn die maatregelen nog aangescherpt. Alle telers van de Belgische veilingen volgen al jarenlang strikte lastenboeken. Een belangrijk onderdeel daarvan zijn hygiënemaatregelen. Komkommers worden in serres geteeld, onder geconditioneerde omstandigheden en zonder gebruik van dierlijke bemesting. Ook de veilingen werken volgens strikte kwaliteitssystemen, die extern gecontroleerd worden, waaronder (opnieuw) hygiënemaatregelen. Verder volgen de veilingen een gezamenlijk monitoringplan met betrekking tot bacteriële infectie. In het verleden waren de resultaten hiervan steeds negatief. De contaminatie met de bacteriële infectie kan overal in de keten gebeuren. We roepen dan ook iedereen – van de handel tot de consument – op om zijn verantwoordelijkheid te nemen en aandacht te besteden aan hygiëne. De consument kan de komkommers dus best goed wassen of schillen. Tot slot is er een verplichting tot oorsprongsbenaming, zowel op de kistjes of bulkverpakkingen als op de voorverpakte producten, zodat de consument zich steeds kan vergewissen van de herkomst van de producten.”
Importverbod Spaanse komkommers
Momenteel zijn er in België nog amper Spaanse komkommers op de markt. Het teeltseizoen in Spanje loopt sowieso op zijn einde en er is voldoende productie uit ons eigen land. Toch besliste federaal minister van Landbouw Sabine Laruelle, in de marge van de bijeenkomst van de EU-landbouwministers in het Hongaarse Debrecen, om de import te verbieden van komkommers die afkomstig zijn van twee Spaanse distributeurs. Het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (FAVV) blijft erbij dat er geen reden is tot paniek: er is niets mis met komkommers. Tot nog toe werd in ons land (en in Europa) ook geen enkele besmetting met de EHEC-bacterie E-O104 gemeld. Dat beaamt ook professor Mieke Uyttendaele van de vakgroep Voedselveiligheid en Voedselkwaliteit van de UGent, die stelt dat kwaliteit en veiligheid hand in hand gaan. “Onze groentebedrijven hanteren goede werkpraktijken en de kwaliteit van het gebruikte irrigatie-, was-, en spoelwater is er uitstekend.”
Gefrustreerd
Jan Buts (53), gewezen voorzitter van de Mechelse Veilingen en stichter van de kring Komkommertelers van de provincie Antwerpen, produceert op zijn bedrijf in Duffel enkele tienduizenden komkommers per week. Hij beklemtoont de voortdurende kwaliteit die hij levert. “Mijn bedrijf werd dit jaar al twee keer gecontroleerd, op meer dan vijfhonderd punten. Vorig jaar was een schitterend seizoen op prijstechnisch vlak, maar met deze crisis loopt het verlies nu al op tot 10.000 euro. De verkoop loopt ook wat minder dan vorig jaar, door het grotere aanbod en de kleinere vraag. De media hebben paniekvoetbal veroorzaakt. Wij zijn er de dupe van en dat is frustrerend. Onze voornaamste productiemaanden zijn april tot en met augustus, met mei als topperiode. De Duitse markt ligt momenteel plat en daar ligt ook een stuk van het probleem: 75% van onze productie wordt immers geëxporteerd en daarvan gaat ongeveer 50% naar Duitsland.”
Er zijn nog zo’n vijftig komkommertelers in Vlaanderen, die gezamenlijk 90 ha beteelde oppervlakte hebben. Deze telers voeren ongeveer 60 ha van hun product aan in de Mechelse Veilingen, zo’n 20 ha in de REO Veiling van Roeselare en zo’n 10 ha in de Veiling Hoogstraten. Vorig jaar werden op de VBT-veilingen 89 miljoen komkommers aangevoerd, goed voor een omzet van 27 miljoen euro.
Luc Vanoirbeek (Studiedienst) en Jan Van Bavel
|
Wat is EHEC eigenlijk?
EHEC staat voor enterohemorragische Escherichia coli. Het is een kiem die bij de mens een zware, bloederige darmontsteking kan veroorzaken. Vooral oudere mensen en kinderen jonger dan vijf jaar zijn er gevoelig voor. De meeste patiënten herstellen na een tiental dagen, maar soms raken de nieren beschadigd en ontwikkelt zich het zogenaamde HUS-syndroom. In enkele gevallen overlijden besmette personen aan de gevolgen van de infectie.
De meeste stammen van Escherichia coli maken deel uit van de normale darmflora van mensen en warmbloedige dieren. Gezonde runderen vormen hiervoor het belangrijkste reservoir. De kiem komt dus via de mest in het milieu terecht en zo ontstaat er kans op overdracht naar voeding. Anderzijds bestaat de kans op karkasbesmetting (vanuit de darm) in de slachthuizen, waardoor de EHEC-besmetting ook bekendstaat als de zogenaamde hamburgerziekte.
Het bekendste EHEC-type is O-157. Naast rundvlees zijn consumptie van rauwe melk, besmet water en groenten ook geassocieerd met sommige EHEC-infecties. Overdracht door contact met besmet vee of mest werd beschreven, maar ook zwemmen in besmet water kan een infectiebron zijn. Overdracht van mens op mens is ook belangrijk, meer bepaald in gezinnen of in kinderdagverblijven. Omdat de infectiedosis zeer laag is, zijn er niet veel kiemen nodig om ziekte te veroorzaken. De incubatieperiode beloopt tot 3 à 8 dagen.
EHEC komt slechts beperkt voor in België
De kiem EHEC komt sporadisch voor in België, net zoals in de rest van de wereld. Volgens het rapport ‘Trends and sources, report on zoonotic agents in Belgium 2008-2009’ waren er in 2008 102 vaststellingen van EHEC bij patiënten; in 2009 waren er 110. Het aantal uitbraken met E. coli dat gerelateerd is aan voedsel was in 2008 beperkt tot 3 dossiers en 11 gevallen (waarvan 6 hospitalisaties); in 2009 was er sprake van 1 dossier met 4 gevallen (4 hospitalisaties). De bron van infectie is niet steeds bekend.
In 2010 heeft het FAVV voor EHEC 827 monsters van groenten genomen. Alle resultaten waren conform. Daarnaast worden ook vlees en zuivelproducten bemonsterd. Het aantal niet-conforme resultaten is echter heel beperkt (<1%). In het kader van de Duitse EHEC-problematiek geldt nu een verhoogde waakzaamheid en het FAVV voert bijkomende onderzoeken uit.
Weinig uitbraken maar wel grote gevolgen
Een uitbraak zoals degene die ontstond in Duitsland, is binnen Europa vrij uitzonderlijk te noemen. Waarschijnlijk komt ze uit één bron en is ze bijzonder ernstig te nemen. De impact op de volksgezondheid is groot. In Japan en de Verenigde Staten werden al eerder uitbraken op grote schaal beschreven.
De Duitse autoriteiten suggereerden oorspronkelijk dat Spaanse komkommers de bron van infectie waren, maar dat was helemaal niet zeker. De oorsprong van de infectie bevindt zich echter met grote zekerheid in Duitsland. EHEC is nu ook vastgesteld in acht andere landen, maar telkens zou het gaan om personen die meerdere dagen in Duitsland verbleven. Intussen is het duidelijk dat wellicht een andere bron dan de Spaanse komkommers aangeduid wordt de volgende dagen. Hoewel België over bewakingssystemen beschikt, valt niet uit te sluiten dat ook in België zich meer EHEC-gevallen zullen voordoen.
Erik Mijten, Studiedienst
|