De uitzonderlijke neerslag van de afgelopen dagen heeft grote gedeelten van Vlaanderen geteisterd en richtte ook heel wat schade aan in de land- en tuinbouw. Door al die waterellende komt de problematiek rond overstromingen weer hoger op de politieke agenda. 

 

Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege, bevoegd voor onbevaarbare waterlopen, stelde naar aanleiding van de overstromingen dat er al heel wat maatregelen lopen of gepland zijn. Ze verwees onder andere naar de aanleg van overstromingsgebieden.

Overstromen
De bekkenbeheerplannen, die goedgekeurd werden in 2009, bakenen inderdaad dertien overstromingsgebieden af. De uitvoering op het terrein loopt wel niet altijd even vlot omdat lokale bewoners en landbouwers protesteren, maar ook in natuurgebieden is men niet altijd vragende partij. De Boerenbond heeft steeds gesteld dat overstromingsgebieden enkel aanvaardbaar zijn als duidelijk gemotiveerd wordt waarom ze aangesneden worden en als alle andere niet-ruimte-innemende mogelijkheden uitgeput zijn. Landbouwgronden kunnen niet zomaar onder water gezet worden omdat het de goedkoopste oplossing is.
De uiteindelijke keuze tussen potentiële overstromingsgebieden moet gebeuren op basis van een landbouweffectenrapport. Bij de keuze van een locatie voor een overstromingsgebied moet ook rekening gehouden worden met de vervuilingsgraad van de waterbodem. Het kan niet dat in gebieden met een zwaar vervuilde waterbodem overstromingsgebieden gepland worden zolang de zwaar vervuilde waterbodem niet is weggehaald.
Het compensatiesysteem voor landbouwschade in overstromingsgebieden is bovendien te vaag. Het decreet ‘Integraal Waterbeleid’ voorziet wel in een aankoopplicht en vergoedingsplicht voor landbouwgronden in overstromingsgebied. Aankoopplicht wil zeggen dat de eigenaar van een perceel in overstromingsgebied de overheid kan verplichten zijn goed aan te kopen, als enkele voorwaarden vervuld zijn. De gebruiker van zo’n perceel kan een vergoeding krijgen voor de waardedaling. Een uitgewerkt flankerend beleid zoals in het Sigmaplan en dat onder meer een grondenbank – of in de ergste situaties een bedrijfsverplaatsing – omvat, bestaat er echter niet voor de acties uit de bekkenbeheerplannen.

Waterlopen ruimen
Een ander aandachtspunt in het beleid rond overstromingen is de ruimingsproblematiek. Heel wat beken en grachten worden onvoldoende of niet geruimd, waardoor steeds meer waterlopen stilaan dichtslibben en het water uit hun bovenloop gestremd wordt. Het is daarom van belang om die plaatsen aan te pakken waar problemen ontstaan doordat de waterbodems niet geruimd worden.

Water bergen
Vasthouden van water is een belangrijk aspect in het overstromingsbeleid. Waterberging gebeurt in de eerste plaats in de bodem. Het is dan ook van belang zoveel mogelijk openruimtegebied vrij te houden van bebouwing en waterondoordringbare oppervlaktes. In dit kader speelt de landbouw – zowel akkerland als weiland – dus een belangrijke positieve rol, aangezien hij ongeveer de helft van de Vlaamse oppervlakte uitmaakt.
De situatie van de afgelopen dagen was uiteraard uitzonderlijk. Het grondwater staat nu al op het peil dat we normaal gezien pas op het einde van de winter bereiken. Sinds augustus is er zodanig veel regen gevallen dat de bodem al volledig verzadigd was vóór de regen van de voorbije dagen, waardoor ook de begroeide bodems geen bergingscapaciteit meer hadden.

Voorspellen
Tot slot heeft het instrument van de overstromingsvoorspeller wel zijn nut bewezen. Donderdag werden de betrokken diensten op de hoogte gebracht van het overstromingsrisico. Op die manier kon ook de bevolking in de bedreigde gebieden tijdig verwittigd en opgevangen worden. Uiteraard zou het voorkomen van al dit leed nog nuttiger zijn.

Leen Franchois, Studiedienst